Mỹ và Israel bất đồng trong vấn đề Iran

Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục để ngỏ cánh cửa đàm phán nhằm tránh nguy cơ xung đột lan rộng thì Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lại tỏ ra hoài nghi sâu sắc đối với mọi cam kết từ Tehran và muốn duy trì sức ép quân sự để làm suy yếu năng lực của Iran. 

Theo các nguồn tin khu vực và truyền thông Mỹ, cuộc điện đàm ngày 19-5 giữa ông Donald Trump và ông Netanyahu đã diễn ra trong bầu không khí đặc biệt căng thẳng. Axios dẫn lời các nguồn thạo tin cho biết, Thủ tướng Israel gần như ở trạng thái “cực kỳ căng thẳng” trong suốt cuộc trao đổi. Nguyên nhân xuất phát từ việc Washington đang thúc đẩy một lộ trình ngoại giao mới với Tehran, trong đó có khả năng xây dựng một “ý định thư” nhằm hướng tới chấm dứt xung đột và mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài khoảng 30 ngày liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran cũng như an ninh tại eo biển Hormuz.  

Tuy nhiên, điều khiến Tel Aviv lo ngại là khả năng Mỹ chấp nhận một thỏa thuận mang tính tạm thời với Iran. Đối với Israel, đây không chỉ là vấn đề ngoại giao đơn thuần mà còn liên quan trực tiếp đến cán cân an ninh khu vực. Giới lãnh đạo Israel cho rằng Tehran có thể tận dụng thời gian đàm phán để củng cố năng lực quân sự và tiếp tục theo đuổi các mục tiêu chiến lược dài hạn. Chính vì vậy, ông Netanyahu được cho là vẫn muốn nối lại chiến dịch quân sự nhằm tiếp tục bào mòn tiềm lực quốc phòng của Iran cũng như gây thêm sức ép đối với chính quyền Tehran. 

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump lại lựa chọn cách tiếp cận thực dụng hơn. Phát biểu ngày 20-5, ông khẳng định ưu tiên của Washington vẫn là ngăn chặn một cuộc chiến quy mô lớn có thể kéo cả khu vực Trung Đông vào vòng xoáy bất ổn. Nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh rằng, nếu việc trì hoãn thêm vài ngày có thể cứu được nhiều sinh mạng thì đó là điều đáng làm. Dù vậy, ông Donald Trump cũng không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự nếu Tehran không thể hiện “sự linh hoạt” trong các cuộc thương lượng. Điều này cho thấy, Washington hiện theo đuổi chiến lược “vừa đàm vừa răn đe”, cố duy trì áp lực đủ lớn để buộc Iran nhượng bộ trên bàn đàm phán. 

Ở chiều ngược lại, Tehran tiếp tục phát đi những tín hiệu cứng rắn. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố nước này luôn mong muốn tránh chiến tranh, song nhấn mạnh ngoại giao chỉ có ý nghĩa khi dựa trên “sự tôn trọng lẫn nhau”. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) liên tiếp đưa ra cảnh báo về khả năng mở rộng chiến sự ra ngoài khu vực Trung Đông nếu Mỹ và Israel tiếp tục gây sức ép quân sự. RIA Novosti dẫn một số nguồn tin quân sự Iran khẳng định Tehran đang sở hữu những loại vũ khí tiên tiến “chưa từng được sử dụng trên chiến trường” và sẵn sàng triển khai nếu xung đột tái diễn. 

Trong bối cảnh khả năng xung đột tái diễn chưa rõ ràng, vai trò trung gian của các nước khu vực đang nổi lên rõ nét hơn trong giai đoạn hiện nay. Qatar, Pakistan, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập được cho là đang phối hợp điều chỉnh khuôn khổ đàm phán nhằm thu hẹp khác biệt giữa Washington và Tehran. Theo kênh truyền hình Al Arabiya, Islamabad có thể trở thành địa điểm tổ chức vòng đàm phán mới giữa Mỹ và Iran sau lễ hành hương Hajj vào cuối tháng 5. Việc Pakistan liên tục cử quan chức cấp cao tới Tehran thời gian gần đây cho thấy các nỗ lực ngoại giao hậu trường đang được thúc đẩy mạnh mẽ nhằm ngăn nguy cơ chiến tranh bùng phát trở lại. 

Dẫu vậy, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn rất mong manh. Tổng thống Donald Trump nói những nỗ lực đàm phán với Iran đang "ở ranh giới mong manh" giữa một thỏa thuận và xung đột tái diễn. Theo Reuters, Iran ngày 21-5 cho biết đang xem xét đề xuất mới nhất của Washington liên quan đến việc chấm dứt xung đột, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng chờ thêm “vài ngày” để nhận được “câu trả lời đúng đắn” từ Tehran, đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục tấn công nếu hai bên không đạt được thỏa thuận. Trong đề xuất mới gửi tới Washington tuần này, Tehran được cho là tiếp tục đưa ra nhiều yêu cầu mà Nhà Trắng trước đó từng bác bỏ, bao gồm việc kiểm soát eo biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa, bồi thường thiệt hại chiến tranh và rút lực lượng Mỹ khỏi khu vực.

Những diễn biến hiện nay cho thấy, Trung Đông đang bước vào giai đoạn đặc biệt nhạy cảm. Mỹ muốn tránh sa lầy vào một cuộc chiến mới giữa lúc sức ép chính trị trong nước gia tăng, còn Israel lại lo ngại mọi sự nhân nhượng đều có thể tạo thêm không gian chiến lược cho Iran. Khoảng cách trong cách tiếp cận ấy không chỉ phản ánh khác biệt lợi ích giữa Washington và Tel Aviv mà còn cho thấy hồ sơ Iran tiếp tục là một trong những điểm nóng khó kiểm soát nhất của cục diện địa chính trị toàn cầu hiện nay.