Giải ngân đầu tư công 2026: Chìa khóa tăng trưởng hai con số

Đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án hạ tầng chiến lược là giải pháp then chốt để dòng vốn đầu tư công thực sự phát huy vai trò "đòn bẩy", hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Ảnh: HM

Bước vào năm 2026, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục khẳng định quyết tâm duy trì đà phục hồi mạnh mẽ. Kế thừa thành quả tăng trưởng ấn tượng 8,02% của năm 2025, mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng "hai con số" và giảm hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (ICOR) xuống khoảng 4,5-4,8 lần theo định hướng tại Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã được đặt ra. Để hiện thực hóa khát vọng này, đầu tư công tiếp tục được xác định là động lực chủ lực, đóng vai trò đòn bẩy dẫn dắt, thu hút các nguồn lực xã hội và chuyển dịch tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.

Bức tranh giải ngân đầu tư công trong 7 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận nhiều điểm sáng. Khối lượng giải ngân tăng mạnh mẽ so với các tháng đầu năm và cao hơn hẳn cả về số tuyệt đối lẫn tỷ lệ so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy xu hướng phục hồi và tăng tốc rất rõ nét. Giải ngân từ đầu năm đến hết ngày 31/7/2026 là 425,3 nghìn tỷ đồng, đạt 41,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; hàng chục bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã ghi nhận tỷ lệ giải ngân vượt mức bình quân chung cả nước. Nhiều dự án trọng điểm đã bước vào giai đoạn thi công cao điểm, phát sinh khối lượng nghiệm thu lớn nhờ việc tháo gỡ thành công các vướng mắc từ trước đó.

Dẫu vậy, tiến độ chung vẫn chưa thực sự đồng đều. Vẫn còn không ít cơ quan Trung ương, địa phương có tỷ lệ giải ngân rất thấp, cá biệt có những đơn vị đạt dưới 5%. Thực tế triển khai đã bộc lộ 6 nhóm "điểm nghẽn" lớn.

Thứ nhất là tình trạng thiếu hụt cục bộ nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng kịp nhu cầu thi công đồng loạt.

Thứ hai, chi phí vận chuyển và giá cả nhiên liệu biến động khiến nhiều dự án phát sinh chi phí, phải điều chỉnh hợp đồng.

Thứ ba, bài toán muôn thuở về giải phóng mặt bằng liên quan đến nguồn gốc đất và đơn giá đền bù vẫn làm chậm tiến độ thi công.

Thứ tư, độ trễ tất yếu trong những tháng đầu năm khi các chủ đầu tư chủ yếu tập trung hoàn thiện thủ tục thiết kế, lập dự toán và đấu thầu.

Thứ năm, chất lượng lập kế hoạch và chuẩn bị đầu tư ở một số dự án chưa bám sát thực tế, dẫn đến việc phải điều chỉnh hoặc hoàn trả vốn.

Cuối cùng, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án chưa cao, cộng thêm tình trạng thiếu hụt cán bộ chuyên trách tại cơ sở.

Dưới góc độ quản lý kinh tế vĩ mô, Bộ Tài chính nhấn mạnh: Giải ngân nhanh mới chỉ là điều kiện cần, mục tiêu cuối cùng phải là nâng cao hiệu quả đầu tư. Nếu dự án kéo dài tiến độ, điều chỉnh nhiều lần hoặc chậm đưa vào khai thác sẽ làm gia tăng chi phí, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tác động bất lợi đến hệ số ICOR.

Thống kê cho thấy, hệ số ICOR bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt 6,43, giảm nhẹ so với mức 6,77 của giai đoạn 2016-2020. Chỉ số này đã có xu hướng cải thiện sau giai đoạn chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19 nhưng nhìn chung vẫn ở mức cao. Tuy nhiên với tín hiệu hạ nhiệt trong 2 năm gần đây (ICOR giảm từ 5,79 năm 2024 xuống khoảng 5,15 năm 2025), cho thấy năng lực chuyển hóa vốn thành sản lượng thực tế vẫn còn dư địa lớn để cải thiện.

Để hiện thực hóa mục tiêu kép này, Chính phủ và Bộ Tài chính đã áp dụng hàng loạt biện pháp mạnh. Đáng chú ý là việc thiết lập bộ chỉ số KPI trên hệ thống công nghệ thông tin nhằm giám sát tiến độ hàng tuần, hàng tháng. Đặc biệt, việc triển khai chấm điểm giải ngân theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo ra một thước đo minh bạch, qua đó biểu dương đơn vị làm tốt, cảnh báo nơi đình trệ, gắn trực tiếp trách nhiệm của người đứng đầu với thực tiễn thi công. Nhằm tạo đột phá cho những tháng cuối năm 2026 và chặng đường tiếp theo, các nhóm giải pháp cốt lõi đã được cơ quan quản lý định hình.

Trước hết, hệ thống pháp luật tiếp tục được rà soát nhằm xóa bỏ các "khoảng trống" về cơ chế. Công tác quy hoạch và chuẩn bị dự án phải được nâng tầm, kiên quyết chấm dứt tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún. Nguồn lực sẽ được tập trung cao độ cho các công trình hạ tầng chiến lược, liên vùng, có khả năng hoàn thành sớm và tạo động lực tăng trưởng mới.

Bên cạnh đó, tư duy quản lý đầu tư công đang có sự dịch chuyển căn bản: từ việc đơn thuần quản lý theo "khối lượng giải ngân" sang quản lý dựa trên "kết quả đầu ra và hiệu quả kinh tế - xã hội". Việc thường xuyên rà soát, kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án "ỳ ạch" sang các dự án có tiến độ tốt sẽ được thực hiện gắt gao hơn.

Cùng với việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý giám sát, những nỗ lực này được kỳ vọng sẽ giúp dòng vốn đầu tư công phát huy tối đa sức mạnh, thực sự là chìa khóa mở ra cánh cửa tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.