Nỗi niềm trăn trở và bài toán an toàn thực phẩm

Đúng 10 năm trước, tại nghị trường Quốc hội, đại biểu Quốc hội Trần Ngọc Vinh (Hải Phòng), khi nói về vấn đề an toàn thực phẩm, đã phải thốt lên câu nói khiến cả hội trường lặng đi:“Con đường từ dạ dày đến nghĩa địa chưa bao giờ ngắn đến thế!". Đây không phải là một hình ảnh cường điệu, mà là lời cảnh báo xuất phát từ những con số tử vong do thực phẩm bẩn đã được dự báo từ trước.

Rồi đại biểu đặt vấn đề với tư lệnh ngành nông nghiệp, khi ấy là Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát: “Phải chăng do chính sách chưa đủ răn đe hay do sự thiếu quyết tâm của bộ? Trách nhiệm của cá nhân Bộ trưởng và ngành Nông nghiệp Phát triển Nông thôn trước cử tri cả nước như thế nào khi hàng năm có hàng chục nghìn cái chết được dự báo trước xuất phát từ thức ăn bị nhiễm độc?”.

Mười năm trôi qua, những vấn đề được nêu ra khi ấy không còn nóng theo nghĩa cũ. Việc lạm dụng thuốc trừ sâu, sử dụng chất cấm trong sản xuất, chế biến nông sản và chăn nuôi đã phần nào được kiểm soát. Nhưng thay vào đó, các dạng vi phạm mới, tinh vi hơn, xuất hiện ngày càng nhiều, như những “nhát dao chí mạng” chém thẳng vào dạ dày người dân.

Tháng trước, ngày 25/12/2025, Công an tỉnh Khánh Hòa công bố vụ việc rúng rộng dư luận. Nhiều người sau đó đã không ngần ngại gọi hành vi của các đối tượng trong vụ án này là “tội ác”. Bởi đó không còn là gian lận thương mại thông thường, mà là hành vi cố ý “đầu độc” cộng đồng. Cụ thể, nhóm 7 đối tượng, do Đặng Hoàng Đình (sinh năm 1995, trú thôn Tân Phú, xã Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa) cầm đầu, đã “đào mồ” hàng trăm con lợn nhiễm dịch tả châu Phi, rồi mang đi sơ chế, tuồn ra thị trường nhằm trục lợi.

Khi “tội ác” của nhóm đối tượng này đang chờ phán quyết nghiêm khắc của Tòa án và sự phán xét của lương tâm xã hội, thì tại TP. Hải Phòng, một vụ việc nghiêm trọng hơn, có dấu hiệu mang tính chất hệ thống đã được công bố, khiến nỗi lo về an toàn thực phẩm từ chỗ là những vi phạm cá biệt, trở thành trạng thái bất an thường trực. Đó là vụ 130 tấn lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị phát hiện trong kho của Công ty Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco), một thương hiệu quen thuộc với bề dày gần 70 năm lịch sử.

Đã có 9 đối tượng trong đường dây này bị khởi tố, bắt tạm giam. Ông Trương Sỹ Toàn, Tổng giám đốc Halong Canfoco cùng 3 nhân sự khác cũng bị bắt để phục vụ điều tra. Trước bê bối đó, hôm nay 12/1/2026, doanh nghiệp buộc phải tạm dừng sản xuất trong 14 ngày.

Những đối tượng bị bắt giữ, chắc chắn sẽ phải trả một cái giá rất đắt cho “tội ác” mình gây ra. Nhưng vụ việc không chỉ đặt ra vấn đề xử lý trách nhiệm hình sự, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về mức độ mong manh của an toàn thực phẩm khi đạo đức kinh doanh và cơ chế kiểm soát bị buông lỏng, hoặc bị vô hiệu hoá từ bên trong.

Trong bối cảnh ấy, cảnh báo của Tổng Bí thư Tô Lâm về vấn đề thực phẩm càng trở nên đau đáu: “Nếu không ăn uống vệ sinh, an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không đủ, đào tạo bao nhiêu bác sĩ cũng không giải quyết được”. Bởi chỉ cần một lô thực phẩm ôi thiu lọt vào chuỗi cung ứng cũng có thể gây ra thảm họa y tế.

Bàn sâu hơn về chuyên môn, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Thiệu, khoa Nhiễm khuẩn Tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, chỉ ra: người ăn phải thực phẩm chứa độc tố có thể xuất hiện các triệu chứng ngộ độc cấp tính như nôn mửa dữ dội, đau bụng, tiêu chảy, sốt cao, tụt huyết áp. Trường hợp nặng có thể dẫn đến sốc nhiễm độc, đe dọa tính mạng.

Nhưng nguy hiểm hơn cả là những tác động âm thầm, tích lũy qua thời gian, tổn thương gan, thận, rối loạn chuyển hóa, thậm chí ung thư; xa hơn là sự suy giảm chất lượng giống nòi như Tổng Bí thư Tô Lâm cảnh báo. Kéo theo đó còn là gánh nặng y tế, chi phí xã hội và những đứt gãy trong chuỗi cung ứng.

Nhìn lại trong bối cảnh hiện nay, câu nói của đại biểu Trần Ngọc Vinh không hề cũ. Thậm chí, nó đang hiện hữu một cách lạnh lẽo trong những vụ việc như Halong Canfoco. Và nếu những “nhát dao” vào an toàn thực phẩm vẫn tiếp tục tồn tại như thế thì con đường từ dạ dày đến nghĩa địa, đáng buồn thay, có lẽ sẽ còn ngắn hơn nữa.