Làng nhang Lê Minh Xuân - Dấu ấn trăm năm giữa lòng phố thị

Nghề làm nhang tại làng nhang Lê Minh Xuân góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn văn hóa truyền thống. Ảnh: Thu Huyền

Làng nghề trăm tuổi của vùng đất phương Nam

Làng nhang Lê Minh Xuân được xem là một trong những làng nghề lâu đời nhất của TP Hồ Chí Minh và là một trong những nơi sản xuất nhang lớn nhất khu vực Nam Bộ. Nghề làm nhang ở đây xuất hiện từ đầu thế kỷ 20, gắn với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và phong tục truyền thống của cư dân địa phương.

Nghề làm nhang ở làng nhang Lê Minh Xuân được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác, không chỉ để giữ nghề mà còn là cách giữ gìn truyền thống văn hóa. Trải qua bao nhiêu thăng trầm, làng nhang không chỉ là nơi mưu sinh của nhiều thế hệ nối tiếp mà còn là biểu tượng văn hóa, gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần của người dân địa phương. Năm 2014, làng nhang Lê Minh Xuân được công nhận là làng nghề truyền thống.

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, UBND xã Bình Lợi (TP Hồ Chí Minh) cho biết, làng nghề se nhang tập trung dọc trục tuyến đường Mai Bá Hương, Thích Thiện Hòa thuộc khu vực ấp 11 và 12, xã Bình Lợi (trước đây là xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh). Tại khu vực tập trung làng nghề se nhang có 58 hộ, trong đó có 2 doanh nghiệp, 4 tổ hợp tác, hoạt động sản xuất.

Về nguồn gốc hình thành, theo UBND xã Bình Lợi, nghề se nhang do người Hoa di cư đến Việt Nam mang theo. Năm 2013, UBND TP Hồ Chí Minh phê duyệt đề án bảo tồn và phát triển làng nghề tại TP Hồ Chí Minh. Theo đó, làng nghề se nhang tại xã Lê Minh Xuân, nay là xã Bình Lợi nằm trong danh sách làng nghề hiện có cần được bảo tồn và phát triển tại TP Hồ Chí Minh.

Cũng theo UBND xã Bình Lợi, nghề làm nhang truyền thống của xã đã góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương, tạo nguồn thu nhập ổn định, giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động (nhất là phụ nữ, người lớn tuổi), bảo tồn nét văn hóa tâm linh, và trở thành điểm du lịch trải nghiệm, đồng thời kết hợp với sản phẩm OCOP để phát triển kinh tế bền vững.

Cùng với sự phát triển của khoa học - công nghệ, nghề làm nhang ở làng nhang Lê Minh Xuân từng bước có sự phát triển theo hướng hiện đại hóa. Với công nghệ hiện đại, máy phóng nhang được ra đời giúp việc làm nhang của người dân nơi đây bớt cực nhọc hơn, năng suất cao hơn nhưng những nét đẹp truyền thống của nghề nhang thủ công cũng theo đó mà dần mai một.

Giữ truyền thống trong dòng chảy hiện đại

Chúng tôi tìm đến làng nhang Lê Minh Xuân vào một buổi chiều cuối năm. Những ngày này, làng nghề trăm tuổi đang tăng tốc sản xuất để kịp giao hàng phục vụ Tết Nguyên đán Bính Ngọ và các lễ hội lớn vào mùa Xuân. Dọc hai bên các tuyến đường Mai Bá Hương, Thích Thiện Hòa (xã Bình Lợi), nhang được các hộ dân mang ra phơi nắng, từng giàn nhang nối nhau dài tít tắp với những cụm xòe ra như những đóa hoa khoe sắc sặc sỡ.

Khung cảnh yên bình, mùi hương thoảng nhẹ từ bột gỗ quế, hương liệu làm áo nhang tạo nên không gian thanh tịnh, đối lập với những ồn ào phố thị cách đó không xa. “Dịp này trời nắng nên tranh thủ thời tiết để phơi nhang. Chất lượng, mùi thơm của nhang qua phơi nắng tốt hơn nhiều so với nhang sấy”, ông Năm - chủ hộ gia công nhang tại xã Bình Lợi cho biết.

Theo bà Nguyễn Cát Bụi Thúy - chủ xưởng nhang Minh Phước, nghề làm nhang dù theo phương thức se nhang bằng tay, theo lối thủ công truyền thống hay sử dụng máy móc hiện đại thì yếu tố thời tiết vẫn đóng vai trò quan trọng. “Trời nắng thì công việc thuận lợi và tiết kiệm được tiền điện sấy nhang. Còn nếu gặp trời mưa kéo dài thì coi như lỗ vốn”, bà Thúy chia sẻ.

Xưởng nhang Minh Phước là cơ sở sản xuất nhang lớn tại làng nghề truyền thống Lê Minh Xuân, cung cấp nhang cho thị trường khắp cả nước. Nguyên liệu đầu vào của cơ sở này cũng được nhập từ nhiều nơi, trong đó tăm nhang bằng tre được nhập từ Hà Nội và bột áo nhang thì nhập từ các cơ sở chế biến gỗ ở Bình Dương (sau sáp nhập thuộc TP Hồ Chí Minh).

Bà Trần Thị Nở, người đã có hơn 20 năm làm việc tại xưởng nhang Minh Phước cho biết, nghề làm nhang đã giúp bà có việc làm, có thu nhập ổn định mấy chục năm qua. Dù đã lớn tuổi nhưng bà Nở vẫn miệt mài công việc se nhang, đóng gói nhang, không chỉ để mưu sinh mà còn nhằm giữ gìn nghề truyền thống của cha ông để lại.

Trước đây, xưởng nhang Minh Phước cung cấp hàng trăm chỗ làm cho công nhân địa phương với thu nhập ổn định. Nhưng từ sau dịch Covid-19, tình hình dần trở nên khó khăn, hiện nay số công nhân tại xưởng còn khoảng 70 người và công việc không được đều đặn như trước.

Bà Nguyễn Cát Bụi Thúy cho biết, nguyên nhân chủ yếu do giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, trong khi giá nhang thành phẩm bán ra thị trường vẫn giữ nguyên nên chỉ có thể sản xuất cầm chừng nhằm tránh lỗ lớn. Mặt khác, hiện nay các địa phương trên cả nước đang hình thành nhiều cơ sở làm nhang, sự cạnh tranh mạnh mẽ từ công nghệ sản xuất nhang hiện đại cũng đang khiến làng nghề Lê Minh Xuân gặp không ít khó khăn.

Theo UBND xã Bình Lợi, để bảo tồn và phát huy các giá trị của làng nghề truyền thống Lê Minh Xuân, xã đang có kế hoạch xây dựng nhang thành sản phẩm OCOP của TP Hồ Chí Minh, chú trọng sản xuất các loại nhang tự nhiên, thân thiện sức khỏe (nhang trầm, quế) để nâng cao giá trị. Đồng thời vận động, hỗ trợ các hộ dân đầu tư máy se nhang, lò sấy để sản phẩm đẹp hơn, tăng năng suất, giảm công sức so với se tay hoàn toàn.

Bên cạnh đó, xã Bình Lợi có kế hoạch phát triển du lịch làng nghề, phối hợp với các đơn vị tổ chức các tour du lịch tham quan quy trình làm nhang (nhuộm tăm, trộn bột, se nhang, phơi nhang), trải nghiệm làm nhang thủ công. Qua đó, xây dựng làng nghề thành điểm nhấn du lịch, mang lại nguồn thu nhập bền vững, quảng bá văn hóa địa phương.