Đào Nhật Tân, quất Tứ Liên, hoa Tây Tựu: Mạch Xuân bền bỉ đất kinh kỳ

Nhật Tân, nơi mùa Xuân được “đánh thức”

Khi mặt trời còn chưa lên cao, con đường dẫn vào làng đào Nhật Tân đã rộn ràng tiếng xe chở cây, chở đất, chở cả những hy vọng về một cái Tết đủ đầy, xum vầy. Sương sớm còn vương trên những cành đào hồng phai, khiến cả khu vườn như được phủ một lớp mờ ảo, vừa thực vừa mơ.

Ông Mai Văn Hanh, phường Nhật Tân (nay thuộc phường Hồng Hà, thành phố Hà Nội), cho biết gia đình ông đã trồng đào hơn 40 năm. Người đàn ông nhiều tuổi nghề đứng lặng trước vườn đào đang độ “bung nụ”. Đôi bàn tay chai sần của ông nhẹ nhàng vuốt ve từng cành cây, đôi mắt ánh lên niềm tự hào xen lẫn lo lắng: “Trồng đào không chỉ là trông cho cây ra hoa, mà là trông cho hoa nở đúng lúc”.

“Đào Nhật Tân không chỉ là hoa Tết, mà là ký ức của người Hà Nội”, ông Hanh chia sẻ. Ký ức ấy là hình ảnh cả nhà quây quần chọn cây đào đẹp nhất, là mùi hương thoang thoảng trong gian nhà nhỏ, là cảm giác Tết đã thật sự gõ cửa.

Ông Phạm Văn Sáng, chủ vườn đào Văn Sáng, cho rằng với người Nhật Tân, mỗi mùa đào là một canh bạc với thời tiết, với nắng mưa, rét đậm hay ấm sớm.

Năm 2025, thời tiết có những biến động khó lường, có những đợt rét đến muộn, rồi bất chợt nắng ấm khiến nhiều nhà vườn phải tính toán kỹ lưỡng hơn. Tuốt lá sớm hay muộn, hãm cây hay thúc nụ, mỗi quyết định đều có thể ảnh hưởng đến cả mùa Tết. “Có năm đào nở sớm, nhìn đẹp mà lòng người trồng lại thắt lại, vì Tết chưa đến, hoa đã tàn”, ông Sáng tâm sự.

Nhưng chính trong sự bấp bênh ấy, nghề trồng đào Nhật Tân vẫn giữ được sức sống. Những gốc đào cổ thụ, thân xù xì, dáng uốn lượn như mang theo cả lịch sử làng nghề. Có cây đã theo chủ nhân qua hàng chục cái Tết, được thuê đi thuê lại, trở thành “đào quen” của nhiều gia đình Hà Nội.

Những năm gần đây, làng đào cũng đổi thay. Nhiều nhà vườn đầu tư đào thế, đào bonsai, kết hợp du lịch trải nghiệm. Khách đến không chỉ mua hoa mà còn chụp ảnh, nghe kể chuyện nghề. Dẫu vậy, với những người trồng đào lâu năm, điều quan trọng nhất vẫn là giữ được “chất” Nhật Tân, sự tinh tế, thanh nhã mà không phô trương.

Tứ Liên, sắc vàng của sự viên mãn

Rời Nhật Tân, men theo con đê sông Hồng, làng quất Tứ Liên hiện ra với một gam màu khác, sắc vàng rực rỡ của hàng nghìn chậu quất trĩu quả. Nếu đào mang vẻ đẹp mong manh, thì quất lại tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy, điều mà mỗi gia đình đều mong ước trong năm mới.

Tại vườn quất Son Garden, chị Trịnh Thị Linh đang tất bật chỉnh lại thế cây cho khách đặt sớm. Những chậu quất được uốn tỉa công phu, quả vàng đều, lá xanh mướt, xen lẫn những nụ hoa trắng nhỏ li ti.

“Người chơi quất giờ kỹ lắm. Quả phải đều, lá phải dày, mà thế cây cũng phải đẹp”, chị Linh nói.

Để có được một chậu quất ưng ý, người trồng phải chăm sóc từ rất sớm, theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng. Khi cây ra hoa, phải canh thời điểm để hoa đậu quả đúng dịp Tết. Khi quả lớn, lại phải tỉa bớt để cây không bị kiệt sức.

“Quất nhìn thế thôi chứ khó chiều lắm”, chị Linh cười nói.

Điều dễ nhận thấy ở Tứ Liên những năm gần đây là sự xuất hiện của nhiều người trẻ. Họ mang theo những cách làm mới, từ bán hàng online, livestream giới thiệu vườn quất, nhận đặt cây theo yêu cầu. Nhưng đằng sau những đổi mới ấy vẫn là nền tảng của nghề truyền thống.

Anh Phạm Ngọc Huy, chủ một vườn quất bonsai quy mô lớn ở Tứ Liên, cho biết gia đình anh theo nghề trồng quất đã hơn hai chục năm, nhưng vài năm gần đây tập trung hoàn toàn vào dòng quất cao cấp và quất bonsai nghệ thuật. Vườn quất rộng gần 2.000m² của anh hiện có khoảng 1.000 chậu quất phục vụ thị trường Tết, chủ yếu là những thế quất cầu kỳ, dáng cổ, quả phân bố đều, được khách “sành chơi” và khách VIP ưa chuộng.

Theo anh Huy, người trồng quất có nghề ở Tứ Liên đặc biệt chú trọng khâu “bắt hoa đầu cành”, tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ để cây cho quả đẹp, màu sáng, bền dáng suốt cả mùa Xuân.

Với anh Huy, mỗi mùa Tết không chỉ là thời điểm bán hàng mà còn là dịp để cảm nhận rõ nhất giá trị của lao động. “Nhìn khách vui vẻ chở cây quất về, mình thấy mọi mệt nhọc đều xứng đáng”, anh chia sẻ.

Không chỉ người Hà Nội, nhiều thương lái và người chơi cây cảnh từ các vùng trồng nổi tiếng cũng tìm về Tứ Liên mỗi dịp giáp Tết. Anh Nguyễn Văn Định, lái buôn cây cảnh đến từ Văn Giang (Hưng Yên), chia sẻ rằng dù Văn Giang được coi là “thủ phủ” cây cảnh của miền Bắc, song quất Tứ Liên vẫn giữ một vị thế riêng trong mắt những người chơi cây lâu năm.

“Năm nào cũng vậy, cứ gần Tết là tôi lại dậy sớm, đánh xe lên Tứ Liên, đi từng vườn, xem từng thế quất để chọn cho được những chậu ưng ý nhất mang về phục vụ khách”, anh Định cho biết.

Theo anh, người sành chơi rất kỹ tính, không chỉ nhìn tổng thể dáng cây mà còn để ý đến từng chùm quả, sắc lá. “Quất Tứ Liên có cái ‘thần’ rất riêng, chỉ cần nhìn là nhận ra ngay”, anh Định nói.

Nói về sự khác biệt của quất Tứ Liên, anh Định cho rằng điểm nổi bật nhất chính là chất lượng quả. “Quả quất Tứ Liên to, tròn, chẩu lên chứ không rủ xuống, mã quả sáng. Khi chín, màu vàng chanh lên đều, nhìn rất đẹp mắt”, anh chia sẻ.

Theo anh, chính khí hậu ven sông Hồng cùng kinh nghiệm lâu đời của người trồng đã tạo nên đặc trưng ấy. Nhờ vậy, quất Tứ Liên không chỉ đẹp lúc mới mua mà còn giữ được dáng và sắc trong suốt những ngày Tết.

Tây Tựu, bản hòa ca của sắc hoa

Nếu Nhật Tân gắn với sắc đào hồng phai, Tứ Liên rực rỡ màu vàng quất, thì Tây Tựu lại mở ra một không gian khác, nơi hội tụ của muôn sắc hoa. Cúc, hồng, ly, thược dược, violet… mỗi loài hoa mang một vẻ đẹp riêng, cùng hòa vào bản giao hưởng mùa Xuân giữa lòng Thủ đô.

Những ngày giáp Tết, cánh đồng hoa Tây Tựu trải dài như một tấm thảm rực rỡ, nối tiếp nhau từ ruộng này sang ruộng khác. Hoa nở đúng độ, căng tràn sức sống, sẵn sàng theo chân thương lái về các chợ hoa lớn, các cửa hàng và từng góc phố Hà Nội. Tây Tựu vì thế trở thành điểm đến quen thuộc không chỉ của người buôn hoa, mà còn của người dân muốn tự tay chọn cho mình những bó hoa tươi nhất mang về nhà đón Tết.

Hoa Tây Tựu không chỉ rực rỡ nơi chợ Tết tấp nập, mà còn lặng lẽ hiện diện trong từng góc nhỏ của mỗi ngôi nhà. Một bình cúc vàng trang nghiêm trên bàn thờ gia tiên, một lọ ly trắng thanh khiết trong phòng khách hay vài cành hồng đỏ đặt bên hiên nhà, những chi tiết tưởng chừng giản dị ấy lại góp phần tạo nên sắc xuân và không khí Tết đủ đầy.

Với người Hà Nội, dường như Tết sẽ kém trọn vẹn nếu trong nhà vắng đi một bình hoa Tây Tựu tươi mới, mang theo hương sắc của mùa Xuân.

Chị Bá Thị Nguyệt Thu, người trồng hoa lâu năm ở Ô Diên (Hà Nội), cho biết: “Hoa Tết là vụ quan trọng nhất trong năm. Chỉ cần lệch vài ngày là coi như mất trắng”. Vì vậy, người trồng hoa phải theo dõi sát sao từng khâu, từ giống, phân bón đến ánh sáng, nhiệt độ.

Chị Thu đang lựa tỉa những bông hoa nở sớm chuẩn bị giao cho mối quen. Chị bảo mình gắn bó với nghề trồng hoa từ khi còn trẻ đến nay: “Cực thì có cực, nhưng bỏ thì không đành. Nhìn hoa nở là thấy vui rồi”.

Mạch Xuân nối dài từ làng ra phố

Từ Nhật Tân, Tứ Liên đến Tây Tựu, mỗi làng hoa mang một sắc thái riêng, nhưng tất cả đều hòa chung một nhịp xuân rộn ràng. Nhịp xuân ấy không chỉ bắt nguồn từ sắc hoa khoe nở, mà còn được vun đắp bởi những con người lặng thầm gắn bó với ruộng vườn suốt bốn mùa, để đổi lấy vài ngày Tết rực rỡ.

Giữa dòng chảy gấp gáp của đời sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần đứng trước nguy cơ phai nhạt, các làng hoa ven sông Hồng vẫn bền bỉ giữ nghề. Họ không đơn thuần trồng hoa để mưu sinh, mà còn gìn giữ một phần “hồn Tết” của Hà Nội, được kết tinh qua từng mùa vụ.

Chiều muộn, khi ánh nắng cuối ngày buông xuống, những chuyến xe đầy ắp đào, quất, hoa lần lượt rời làng, hướng về phố thị. Trên mỗi cành đào, mỗi chậu quất, mỗi bó hoa là mồ hôi, là công sức và cả niềm hy vọng của người trồng gửi gắm cho mùa Xuân mới.

Tết không chỉ hiện hữu trong mâm cỗ đủ đầy hay những lời chúc đầu năm, mà còn đến từ chính những điều giản dị ấy: Một cành đào hồng phai, một chậu quất trĩu quả, một bình hoa tươi thắm. Tất cả cùng góp phần làm nên mùa Xuân, để mỗi độ xuân về, Hà Nội lại khoác lên mình chiếc áo mới, chiếc áo của ký ức, của truyền thống và của niềm tin vào một năm mới an lành.