Xây dựng nhân lực cao, yếu tố then chốt tạo chuyển đổi về "chất"

Đầu tư dài hạn, gắn kết đào tạo với doanh nghiệp… là những giải pháp được kỳ vọng sẽ đào tạo nên đội ngũ nhân lực chất lượng cao đáp ứng đòi hỏi của thời đại số.

Nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân tài khoa học, công nghệ trở thành động lực và lợi thế cạnh tranh cốt lõi của đất nước (Ảnh minh họa: TNI).

Mở ra một thời kỳ mới đầy cơ hội cho giáo dục

Thời gian qua, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều Nghị quyết mang tính đột phá, chiến lược, đặc biệt là các Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo quốc gia; Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (gọi tắt là Nghị quyết 71).

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định, những Nghị quyết lớn của Bộ Chính trị mở ra một thời kỳ mới đầy cơ hội cho giáo dục đại học nước ta, trong đó định hướng ưu tiên đầu tư cho khoa học, công nghệ, nhân lực chất lượng cao…

Nghị quyết 71 đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó tập trung tăng số lượng người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ, với mục tiêu đạt ít nhất 35%, trong đó có ít nhất 6.000 nghiên cứu sinh, 20.000 người học các chương trình tài năng.

Nghị quyết nhấn mạnh việc gắn kết chặt chẽ hoạt động đào tạo với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, và đề ra các giải pháp như đổi mới chương trình đào tạo, thu hút giảng viên giỏi, và hỗ trợ đào tạo sau đại học trong các ngành này. 

Nhấn mạnh về mục tiêu đào tạo nhân lực chất lượng cao, PGS.TS Huỳnh Đăng Chính, Phó Giám đốc Đại học Bách Khoa Hà Nội cho biết: Chúng tôi thấy rằng để đảm bảo chất lượng đào tạo cũng như nguồn nhân lực tập trung công nghệ lõi không chỉ Đại học Bách khoa Hà Nội mà các trường hàng đầu Việt Nam cũng mong chính sách đầu tư, chiến lược dài hạn, hạ tầng nghiên cứu hiện đại có như vậy sinh viên, giảng viên có môi trường tiên tiến ngay trong nhà trường.

“Có thể thấy rõ, muốn xây dựng nguồn nhân lực trình độ cao, giáo dục đại học Việt Nam phải đồng thời đổi mới chương trình, hiện đại hóa cơ sở vật chất, thu hút nhân tài và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đây cũng chính là giải pháp căn cơ để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 71 – đưa nguồn nhân lực trở thành động lực then chốt, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên mới”, PGS. TS Huỳnh Đăng Chính khẳng định.

Tương tự, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM cũng khẳng định, với Chiến lược phát triển giai đoạn 2021-2030, Đại học Quốc gia TPHCM đã và đang nắm bắt, hiện thực hóa các nội dung của Nghị quyết 71 như triển khai mạnh mẽ các chương trình trọng điểm về đào tạo nhân tài, phát triển các nhóm nghiên cứu xuất sắc trong các lĩnh vực công nghệ lõi như bán dẫn, AI, và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện, khẳng định sứ mệnh trở thành một đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á.

Đầu tư dài hạn, gắn kết đào tạo với doanh nghiệp… là những giải pháp được kỳ vọng sẽ đào tạo nên đội ngũ nhân lực chất lượng cao (Ảnh minh họa).

Thu hút, trọng dụng nhân tài

Không chỉ được đề cập trong Nghị quyết 71, việc chú trọng xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao được Đảng và Nhà nước coi là một yêu cầu cấp bách. Cụ thể, trước đó, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục yêu cầu Bộ Nội vụ xây dựng Đề án tuyển dụng và chế độ đãi ngộ đặc biệt cho 100 tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng, đóng vai trò dẫn dắt và triển khai những sáng kiến đột phá.

Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao thiết kế và thực thi chiến lược thu hút nhân tài khoa học - công nghệ đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Trước yêu cầu cấp bách về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, để đáp ứng sự phát triển khoa học công nghệ và phát triển kinh tế trong kỷ nguyên vươn mình,  theo ông Bùi Thế Duy, Giám độc Đại học Quốc gia Hà Nội, phải gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp.

"Sự gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn sản xuất phải chặt chẽ, có thế mới tạo được sự thay đổi về “chất”, nahan lực vừa đầy đủ về lý thuyết, vừa vững về thực hành. Đại học phải trở thành trung tâm nghiên cứu - phát triển, và chỉ khi được doanh nghiệp đặt hàng mạnh mẽ thì năng lực sinh viên, học viên mới được nâng lên", ông Duy nói.

Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định: "Thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, trong đó thể chế phải đi trước một bước."

Điều này thể hiện một tư duy lập pháp mới, coi việc hoàn thiện thể chế không chỉ là nhiệm vụ hành chính mà là nền tảng tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Một hướng đi khác được các chuyên gia đề cập, đó là khuyến khích nhà khoa học tham gia sở hữu cổ phần trong startup, doanh nghiệp công nghệ bằng chính trí tuệ của họ. Khi lợi ích gắn liền, động lực sáng tạo sẽ bền vững, chất lượng nhân lực được phát huy.

Trong định hướng phát triển 2021-2030, Nghị quyết Đại hội XIII đã nhấn mạnh thu hút, trọng dụng nhân tài, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, như một giải pháp chiến lược để hiện thực hóa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Đây được coi là một trong những trụ cột then chốt, hướng tới mục tiêu Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 - đúng dịp kỷ niệm 100 năm thành lập nước.

Điểm đặc biệt là khái niệm "tổng công trình sư" - vốn quen thuộc ở các nền khoa học tiên tiến - lần đầu tiên được chính thức nêu trong chính sách ở cấp cao nhất. Điều này phản ánh tầm nhìn đột phá của lãnh đạo, coi khoa học - công nghệ là động lực trung tâm của phát triển.

Theo các chuyên gia, nếu triển khai thành công, chiến lược này có thể trở thành cú huých lịch sử, mở ra giai đoạn phát triển dựa trên tri thức. Chỉ khi chúng ta không chảy máu chất xám, giữ chân được những nhân lực chất lượng cao, thì chúng ta mới thật sự thành công trong việc phát triển nhân tài.

Để làm được điều đó, thể chế phải đi trước, với cải cách đồng bộ từ quy trình, quy phạm cho đến tư duy quản trị. Khi ấy, Việt Nam mới có thể đón nhận một "mùa gặt bội thu" về nhân lực cao, tạo nền tảng vững chắc cho bước bứt phá của đất nước.

Có thể thấy, Nghị quyết 71/TW dã đem đến cơ hội đột phá Giáo dục và Đào tạo và xu hướng quốc tế đều khẳng định: “Nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân tài khoa học, công nghệ trở thành động lực và lợi thế cạnh tranh cốt lõi của đất nước”.

Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, Việt Nam cần coi giáo dục đại học là “quốc sách hàng đầu” không chỉ mang tính khẩu hiệu, mà bằng những cải cách thể chế thực chất và đầu tư đột phá.