Tổng Bí thư: Kinh tế nhà nước nắm giữ các “huyết mạch” không phải để độc quyền
Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, kinh tế nhà nước phải nắm giữ và làm chủ các “huyết mạch” và “xương sống” quốc gia không phải để độc quyền, mà để bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc, chủ động trước biến động và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi tình huống.
Quan điểm kinh tế nhà nước nắm giữ các “huyết mạch” không phải để độc quyền, được Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ khi phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc để quán triệt và triển khai thực hiện hai Nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, sáng 25/2.
Tổng Bí thư Tô Lâm và các lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự Hội nghị toàn quốc để quán triệt và triển khai thực hiện hai Nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam. Ảnh: P.Thắng
Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, bên cạnh những nghị quyết đã ban hành trước đó, hai nghị quyết mới là sự bổ sung thêm những quyết sách lớn của Đảng.
Các nghị quyết đồng thời giải quyết hai yêu cầu có tính nền tảng là tăng cường “nội lực vật chất” và củng cố “nội lực tinh thần”; khẳng định quyết tâm xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Với ý nghĩa đó, Tổng Bí thư đề nghị tập trung nghiên cứu kỹ lưỡng nội dung các nghị quyết.
“Chỉ khi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân nhận thức đầy đủ và quyết tâm thực hiện, các nghị quyết mới thực sự đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ nét, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới”, Tổng Bí thư nói.
Nhấn mạnh thêm một số nội dung, Tổng Bí thư trước hết nêu rõ kinh tế nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo, trở thành “điểm tựa quốc gia” trong kỷ nguyên mới.
Để thực sự chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược” của nền kinh tế, theo Tổng Bí thư, khu vực kinh tế nhà nước phải được cơ cấu lại mạnh mẽ, tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, địa bàn trọng yếu, có tính chiến lược và sức lan tỏa cao.
Vai trò chủ đạo phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, bằng hiệu quả, bằng đóng góp thực chất cho ổn định vĩ mô, cho an ninh kinh tế và cho phát triển trung và dài hạn.
Tổng Bí thư quán triệt, lĩnh vực nào Nhà nước cần nắm giữ để bảo đảm chủ quyền và ổn định thì phải nắm cho chắc, làm cho tinh, cho mạnh. Lĩnh vực nào Nhà nước chỉ nên giữ vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng, mở đường thì phải thiết kế cơ chế để khu vực tư nhân cùng tham gia, cùng cạnh tranh và cùng phát triển.
Tổng Bí thư Tô Lâm nhắc nhắc câu chuyện xây sân bay Long Thành và lưu ý mọi công trình của Nhà nước khi xây dựng phải có yếu tố hạch toán. Ảnh: P.Thắng
“Lĩnh vực nào Nhà nước không cần thiết làm hoặc làm không hiệu quả thì phải kiên quyết sắp xếp lại theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, chống “lợi ích nhóm”, chống “sân sau”, chống “thao túng”, chống “trục lợi” chính sách”, Tổng Bí thư nêu rõ.
Trong giai đoạn mới, theo Tổng Bí thư, kinh tế nhà nước phải thực sự được cụ thể hóa thành 5 “điểm tựa” lớn.
Đầu tiên là điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế. Tổng Bí thư lưu ý, kinh tế nhà nước phải nắm giữ và làm chủ các “huyết mạch” và “xương sống” quốc gia từ năng lượng, hạ tầng chiến lược, tài chính-tín dụng, logistics then chốt, dữ liệu và nền tảng số thiết yếu…
“Nắm giữ không phải để độc quyền, mà để bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc, chủ động trước biến động và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi tình huống, và có sức lan tỏa cho cả nền kinh tế”, Tổng Bí thư chỉ đạo.
Thứ hai là điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu. Tổng Bí thư đặc biệt nêu rõ trong thời kỳ nhiều cú sốc đan xen như đứt gãy chuỗi cung ứng, chiến tranh thương mại… thì kinh tế nhà nước phải đóng vai trò giữ ổn định những thị trường thiết yếu để đảm bảo cung ứng các dịch vụ công ích thiết yếu, duy trì đầu tư nền tảng và năng lực dự phòng để ứng phó kịp thời với rủi ro hệ thống.
“Điều này nếu kinh tế nhà nước không làm thì không ai làm được”, Tổng Bí thư nhận định. Theo ông, muốn làm được việc này, tính hiệu quả, tính dẫn dắt của kinh tế nhà nước rất quan trọng, không thể buông nhẹ điều này.
Một trong những hạn chế của kinh tế nhà nước, theo Tổng Bí thư, là tính hiệu quả không cao, làm cho vị thế của kinh tế nhà nước rất yếu, rất hạn chế.
Tổng Bí thư nhắc đến 3 vấn đề Nhà nước phải chịu trách nhiệm.
Một là phải có quy hoạch để định hướng phát triển nhưng quy hoạch phải đồng bộ, tránh dàn trải.
Hai là phải tính đến tiêu chuẩn, chất lượng bởi thực tế, nhiều doanh nghiệp vào đề nghị Chính phủ, địa phương cấp dự án nhưng chỉ quan tâm đến lợi nhuận, không lo các vấn đề về hạ tầng hay môi trường. Đó là lý do phải có quy hoạch, phải có tiêu chuẩn.
Vấn đề thứ ba được Tổng Bí thư nhắc đến là “phải có hạch toán”. “Tôi thấy hình như các doanh nghiệp nhà nước, các đơn vị nhà nước lâu rồi không tính đến tính hạch toán của nền kinh tế mà chỉ trọng tâm chủ yếu đến vấn đề giải ngân”, Tổng Bí thư nói.
Ông nhắc câu chuyện xây sân bay Long Thành 16 tỷ USD trong khi các nước khác chỉ đầu tư ở khoảng “chục tỷ USD”. Vì thế, khi sang Malaysia hay Singapore, Tổng Bí thư cho biết các nước nhìn thấy con số của sân bay Long Thành “người ta rất ngại”.
Ông cho biết, hỏi có vượt trội hơn được Malaysia và Singapore thì không chứng minh được.
“Tôi hỏi bao lâu thu hồi được vốn cho Nhà nước cũng không trả lời được. Tôi hỏi sân bay Long Thành này mỗi năm đóng góp cho sự tăng trưởng của kinh tế, của quốc gia là bao nhiêu cũng không tính toán được”, Tổng Bí thư nói điều này làm nảy sinh lãng phí, tiêu cực, thậm chí có thể thất thoát.
Từ đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh mọi công trình, mọi dự án của Nhà nước rất quan trọng, khi xây dựng phải có yếu tố hạch toán. “Tư nhân người ta hạch toán người ta làm rất nhanh. Có người nói cùng hai công trình xây dựng khách sạn, khách sạn của nhà nước 5 năm chưa xong nhưng của tư nhân 1 năm đã xong”, Tổng Bí thư dẫn chứng.
Trở lại điểm tựa, Tổng Bí thư đề cập việc dẫn dắt cho khu vực tư nhân. “Kinh tế nhà nước mạnh không phải để lấn át, mà trở thành “bệ đỡ”, “mở đường” và “tiếp sức” để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, từ đó hình thành những cụm liên kết ngành với những “đầu tàu” đủ sức cạnh tranh khu vực và toàn cầu”, Tổng Bí thư nói.
Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Phạm Minh Chính. Ảnh: P.Thắng
Điểm tựa thứ tư được Tổng Bí thư đề cập là dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi. Theo ông, nếu kinh tế nhà nước chỉ mạnh về vốn, mạnh về tài sản mà yếu về công nghệ, quản trị và nhân lực, thì không thể giữ vai trò chủ đạo trong kỷ nguyên mới.
“Vai trò chủ đạo hôm nay không chỉ đo bằng quy mô, mà phải được đo bằng khả năng làm chủ công nghệ, chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế, vận hành dữ liệu như một nguồn lực chiến lược, bảo đảm an ninh mạng và quản trị rủi ro hiện đại”, Tổng Bí thư lưu ý.
Thứ năm là điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế. Tổng Bí thư chỉ đạo doanh nghiệp nhà nước phải là nơi kỷ luật, minh bạch, cùng trách nhiệm giải trình cao nhất.
Doanh nghiệp nhà nước phải là nơi của chuẩn mực quản trị quốc gia, tạo ra đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực cạnh tranh và tinh thần phụng sự. “Không thể để tồn tại tình trạng “lợi ích nhóm”, “sân sau”, đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm”, Tổng Bí thư nêu rõ.
Năm “điểm tựa” trên, theo Tổng Bí thư, phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, có mục tiêu, có thước đo, có thời hạn, có cơ chế kiểm tra và có chế tài rõ ràng.
“Nếu không, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu, còn đất nước thì phải trả giá bằng lãng phí nguồn lực, bằng suy giảm sức cạnh tranh và bằng sự xói mòn niềm tin xã hội”, Tổng Bí thư phát biểu.
Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì văn hóa, theo Tổng Bí thư, “quyết định khả năng đi xa”. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên.
Tổng Bí thư cho rằng, thách thức lớn nhất với văn hóa không chỉ là thiếu nguồn lực, mà là nguy cơ xói mòn hệ giá trị, lệch chuẩn hành vi, thực dụng hóa, bạo lực ngôn từ, tin giả, tin thất thiệt và sự tấn công của những yếu tố độc hại trong không gian mạng.
Toàn cảnh Hội nghị toàn quốc để quán triệt và triển khai thực hiện hai Nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam. Ảnh: P.Thắng
“Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, chúng ta có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng sẽ thiếu điểm tựa dài hạn. Con người có thể giàu lên nhưng nghèo đi về chuẩn mực, về lòng tự trọng, về trách nhiệm công dân và về khát vọng cống hiến”.
Vì vậy, ông đề nghị tập trung triển khai đồng bộ 5 nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, theo Tổng Bí thư, trước hết, phải xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới.
“Một đất nước muốn đi xa phải có “la bàn” về giá trị. Giá trị ấy phải kết tinh được truyền thống và khát vọng hiện đại, đủ mạnh để dẫn dắt hành vi xã hội, đủ rõ để phân biệt đúng - sai; tốt - xấu; thật - giả và đủ bền để chống lại sự lệch chuẩn, lai căng và sự thao túng trong môi trường số”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.
Ông đặc biệt nêu rõ những phẩm chất cốt lõi là: yêu nước, thuần phong mỹ tục, kỷ cương, liêm chính, trách nhiệm, nhân ái, sáng tạo, khát vọng vươn lên.
Quan trọng hơn, theo Tổng Bí thư, hệ giá trị không thể chỉ “viết trong văn bản”, mà phải được cụ thể hóa thành chương trình giáo dục, thành chuẩn mực công vụ, thành tiêu chí đánh giá văn minh cộng đồng và thành thước đo chất lượng phát triển.
Tổng Bí thư cũng lưu ý xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là nhiệm vụ mang tính nền tảng; đặt trọng tâm vào giáo dục và phát triển con người, coi đây là trục xuyên suốt của chấn hưng văn hóa.
Tổng Bí thư cũng yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa để văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực kinh tế, vừa là sức mạnh mềm của quốc gia.
Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: P.Thắng
Xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị và coi đây là gốc của niềm tin xã hội, cũng là nhiệm vụ trọng tâm được Tổng Bí thư quán triệt.
Ông nêu rõ văn hóa trong Đảng, trong bộ máy công quyền phải là văn hóa gương mẫu, nói đi đôi với làm, trọng danh dự, trọng kỷ luật và tận tụy phục vụ Nhân dân.
“Không thể xây dựng văn hóa xã hội trong khi văn hóa công vụ còn hình thức, quan liêu, thiếu trách nhiệm. Càng không thể nói về kỷ cương xã hội khi kỷ luật thực thi ở một số nơi còn lỏng lẻo, hình thức. Niềm tin của Nhân dân được tạo ra trước hết từ thái độ phục vụ, từ kỷ luật hành động và từ sự nêu gương của đội ngũ cán bộ”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.
Ông đặc biệt nêu rõ phải coi nêu gương là phương thức lãnh đạo có sức thuyết phục cao nhất trong xây dựng văn hóa.
“Nêu gương không phải nói cho hay, mà là làm cho đúng. Nêu gương không phải vận động chung chung, mà là kỷ luật bản thân, kỷ luật tổ chức, kỷ luật thực thi”, Tổng Bí thư khẳng định, ở đâu cán bộ gương mẫu, ở đó kỷ cương mạnh, ở đâu kỷ cương mạnh, ở đó niềm tin xã hội được củng cố. Khi đó, mọi nhiệm vụ phát triển đều có nền tảng để bứt phá, vươn lên.
Nhấn mạnh hai nghị quyết không chỉ là hai nhóm nhiệm vụ song song, mà là một cấu trúc phát triển thống nhất, bổ trợ và nâng đỡ lẫn nhau, Tổng Bí thư một lần nữa nhấn mạnh khâu tổ chức thực hiện. “Kiên quyết chấn chỉnh tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm hình thức”, theo chỉ đạo của Tổng Bí thư.
