Ngành vận tải hàng không thế giới sau 25 năm vụ khủng bố ngày 11-9 tại Mỹ

An ninh hàng không được ưu tiên tuyệt đối

Các vụ tấn công khủng bố nhằm vào Mỹ ngày 11-9-2001 đã làm thay đổi ngành vận tải hàng không thế giới. Tại các sân bay và trên máy bay, an ninh được ưu tiên tuyệt đối, các quy trình chặt chẽ và thiết bị kiểm tra hiện đại đã dần làm thay đổi trải nghiệm của hành khách.

Các cuộc kiểm tra an ninh nghiêm ngặt ngày nay được chấp nhận như một thủ tục thông thường, ngay cả khi một số người cho rằng chúng xâm phạm quyền riêng tư. Tất cả hành khách và hành lý xách tay của họ đều phải trải qua máy quét toàn thân hoặc máy dò kim loại hiện đại hơn. Một số hành khách bị khám xét kỹ lưỡng (khám người, kiểm tra hành lý...) mà không có lý do rõ ràng.

Mục tiêu cao nhất là ngăn chặn tấn công khủng bố. Tội phạm không biết mình sẽ phải trải qua loại kiểm tra nào. Các cuộc kiểm tra bổ sung cũng được lên kế hoạch đối với một số hành khách được coi là "đặc biệt", ví dụ như nam giới từ 18 đến 40 tuổi đi du lịch một mình, hoặc hành khách đặt vé một chiều.

Các vụ tấn công khủng bố nhằm vào Mỹ ngày 11-9-2001 đã làm thay đổi ngành vận tải hàng không thế giới. Trong ảnh: Một chiếc Boeing 757 của hãng United Airlines tại sân bay Chicago O'Hare (Mỹ), ngày 9-8-2026. Ảnh: Lepoint.fr

Hiện nay, chất lỏng trong khoang máy bay bị giới hạn ở các vật chứa có dung tích tối đa 100ml, được đặt trong túi trong suốt có dung tích tối đa 1 lít. Các vật sắc nhọn (kéo, dao) bị nghiêm cấm tuyệt đối. Những quy định về chất lỏng, gel và bình xịt đã được thống nhất trên phạm vi quốc tế sau năm 2006.

Tiếp viên hàng không được đào tạo về xử lý tình huống khủng hoảng

Hiện nay, thời gian chờ đợi tại các điểm kiểm tra an ninh tăng lên đáng kể và hành khách được khuyến cáo nên đến sân bay trước giờ khởi hành tối đa 3 giờ đối với các chuyến bay đường dài. Nếu ở thời điểm năm 2000, trung bình hành khách mất 20 phút để qua cửa kiểm tra an ninh, thì đến năm 2026, thời gian này dao động từ 45 phút đến 1 giờ 30 phút, tùy thuộc vào từng sân bay.

Các khu vực nhạy cảm của sân bay (như đường băng và phòng chờ khởi hành) được giám sát liên tục. Thẻ ra vào các khu vực này được kiểm soát rất nghiêm ngặt.

Quy trình kiểm tra hành lý ký gửi đã được nâng cấp, sử dụng máy quét X-ray độ phân giải cao. Việc phát hiện chất nổ được đảm bảo bằng công nghệ phát hiện dấu vết chất nổ (ETD).

An ninh trên máy bay cũng được tăng cường. Tiếp viên hàng không được đào tạo để xử lý các tình huống khủng hoảng (cướp máy bay, tấn công khủng bố). Họ được phép can thiệp trực tiếp vào hành khách có hành vi đe dọa và học cách khống chế họ. Tại châu Âu và Mỹ, phi hành đoàn được đào tạo các kỹ thuật vô hiệu hóa bằng vũ khí không gây chết người (bình xịt hơi cay, còng tay).

Cửa buồng lái máy bay hiện nay được bọc thép và khóa trong suốt chuyến bay. Từ năm 2002, tất cả máy bay mới đều phải được trang bị cửa buồng lái bọc thép, chống đột nhập. Từ năm 2003, các máy bay cũ bắt buộc phải nâng cấp hoặc cải tiến cửa buồng lái.

Tại Mỹ, Cảnh sát Hàng không Liên bang (FAMS) được bố trí trên một số chuyến bay có nguy cơ rủi ro cao, nhưng hành khách không hề hay biết. Các chương trình tương tự cũng được áp dụng ở châu Âu, chẳng hạn như Sky Marshals (cảnh sát hàng không) ở Anh và Pháp, nơi các nhân viên an ninh mặc thường phục có thể được triển khai theo từng trường hợp cụ thể trên các chuyến bay có nguy cơ rủi ro cao.

Các cơ quan chuyên trách đã được thành lập, chẳng hạn như Cục An ninh vận tải Mỹ (TSA), để giám sát an ninh tại các sân bay. Tổ chức An toàn Hàng không Châu Âu (Eurocontrol) và Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) đóng vai trò tương tự ở châu Âu, trong khi Interpol và Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) đã tăng cường hợp tác chống khủng bố hàng không.

Trước mỗi chuyến bay, các hãng hàng không phải gửi dữ liệu hồ sơ hành khách (PNR) cho các cơ quan chức năng. Dữ liệu này bao gồm thông tin đặt chỗ, phương thức thanh toán và thói quen đi lại, với mục đích phát hiện các hồ sơ khả nghi.

Danh sách đen các hãng hàng không cũng được lập ra. Một số hãng hàng không bị cấm bay trong không phận châu Âu hoặc Mỹ do không đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn và an ninh. Danh sách đen của Liên minh châu Âu (EU) được cập nhật thường xuyên, cứ 6 tháng một lần.

Do đó, chi phí hoạt động đang tăng lên. Các hãng hàng không đã phải đầu tư mạnh vào an ninh, công nghệ, đào tạo và nhân sự, dẫn đến lạm phát giá vé (5% đến 10% trên một số chuyến bay). Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), chi phí bảo đảm an ninh hiện chiếm từ 10% đến 15% chi phí hoạt động của các hãng hàng không.