Truy xuất nguồn gốc: Cần dữ liệu đồng bộ, nâng cao giá trị nông sản
Thực tế, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã tự phát triển phần mềm truy xuất riêng, khiến người tiêu dùng phải dùng nhiều ứng dụng khác nhau để kiểm tra nguồn gốc nông sản.
Khắc phục thực trạng này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đã vận hành thử nghiệm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.

Người tiêu dùng đã quen với việc quyét mã QR code để truy xuất nguồn gốc nông sản. Ảnh minh họa: VGP
Hoàn thiện nền tảng dùng chung xuyên suốt chuỗi sản xuất
Minh bạch nguồn gốc không chỉ giúp kiểm soát chất lượng, xác định trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi sản xuất mà còn là điều kiện quan trọng để nông sản Việt Nam đáp ứng yêu cầu thị trường, nâng cao uy tín và giá trị thương mại.
Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ NN&MT là nền tảng dùng chung, bước đầu kết nối nhiều địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân; hệ thống này là công cụ giúp chuyển đổi phương thức quản lý chất lượng nông sản từ thủ công, phân tán sang quản lý dựa trên dữ liệu số.
Ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ NN&MT) cho biết, hệ thống vận hành chính thức từ ngày 1/7/2026 đến nay đã hơn 4 tháng, nhưng tiến độ cập nhật và khai thác dữ liệu còn chưa đáp ứng hết yêu cầu. Dù nền tảng xây dựng theo hướng dùng chung để kết nối địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, việc truy xuất chỉ hiệu quả khi dữ liệu được cập nhật liên tục, đồng bộ ở mọi khâu.
Vì vậy, Bộ NN&MT đang phối hợp các đơn vị chuyên ngành, đơn vị cung cấp giải pháp, doanh nghiệp và người sản xuất xây dựng các chuỗi sản phẩm truy xuất đầy đủ, xuyên suốt quá trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ.
Ông Tin nhận định đây là việc phức tạp, đòi hỏi sự tham gia nhiều chủ thể và cập nhật dữ liệu từng công đoạn. Ngay từ đầu chu kỳ sản xuất, thông tin vùng trồng, quá trình canh tác hoặc chăn nuôi phải được khai báo.
"Quy trình kỹ thuật cần chuẩn hóa thành quy trình nghiệp vụ và cập nhật đầy đủ đến khi thu hoạch. Sau thu hoạch, dữ liệu tiếp tục kết nối doanh nghiệp thu mua, đơn vị chế biến và xuất nhập khẩu. Chỉ khi thông tin cập nhật liên tục, thống nhất giữa các khâu, chuỗi dữ liệu truy xuất mới bảo đảm đầy đủ, minh bạch và có giá trị”, ông Tin cho biết.
Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh thêm, cơ quan quản lý Nhà nước phải phối hợp xây dựng, hướng dẫn và đôn đốc thực hiện quy trình nghiệp vụ; doanh nghiệp chủ động tham gia; người dân hiểu và thực hiện đúng cập nhật dữ liệu. Thời gian đầu, nhiều người sản xuất chưa quen nhập liệu nên có thể gặp khó khăn, mất thời gian.
Tuy nhiên, nếu các bên phối hợp và kiên trì thực hiện, việc này sẽ từng bước vào nền nếp. Với vướng mắc phát sinh, Bộ NN&MT sẽ phối hợp địa phương, doanh nghiệp và người dân tổng hợp, đề xuất điều chỉnh kỹ thuật, cơ chế, chính sách, hoàn thiện hành lang pháp lý và tháo gỡ điểm nghẽn.
Mã số vùng trồng không phải tấm “hộ chiếu” giúp sản phẩm bán giá cao
Gắn với truy xuất nguồn gốc là dữ liệu từ gốc, gồm mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và nhật ký sử dụng vật tư đầu vào. Đây là thông tin quan trọng xác định nguồn gốc, quá trình sản xuất và chất lượng sản phẩm.
Cho rằng cần nhìn nhận đúng bản chất truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng, ông Bùi Xuân Phong, Trưởng phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN&MT) phân tích, mã số vùng trồng không phải tấm “hộ chiếu” tự động giúp sản phẩm bán giá cao, mà là công cụ hỗ trợ đáp ứng tiêu chuẩn, yêu cầu thị trường nhập khẩu.
Giá trị cốt lõi của truy xuất nguồn gốc nằm ở quá trình sản xuất, từ thực hành canh tác đến ghi chép nhật ký của nông dân. Dữ liệu thực tế này mới là cơ sở xác định nguồn gốc, quá trình hình thành sản phẩm; còn mã số vùng trồng là công cụ hỗ trợ ở bước tiếp theo nhằm đáp ứng yêu cầu bên nhập khẩu.
Bên cạnh đó, quy định pháp luật về quản lý chất lượng hàng hóa ngày càng siết chặt. Dù là bó rau, quả trứng hay một kilôgam gạo người dân làm ra, khi lưu thông trên thị trường đều là hàng hóa thương mại, nên việc xây dựng thông tin minh bạch ngay từ khâu sản xuất ban đầu rất cần thiết.
Trước khi đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang thị trường lớn, người sản xuất phải bảo đảm canh tác đúng quy chuẩn, an toàn thực phẩm, chất lượng nông sản và duy trì ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất. Sản phẩm có thông tin truy xuất rõ ràng, minh bạch và chính xác sẽ góp phần gây dựng uy tín với người tiêu dùng, nâng tầm thương hiệu nông sản địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Về sự phân tán phần mềm do doanh nghiệp, hợp tác xã tự phát triển khiến người tiêu dùng khó khăn khi dùng nhiều ứng dụng kiểm tra sản phẩm, ông Phong đề xuất xây dựng hệ thống truy xuất dùng chung cấp quốc gia hoặc toàn ngành nông nghiệp để hỗ trợ quản lý và tạo thuận lợi cho người tiêu dùng. Hoàn thiện hệ thống dùng chung, chuẩn hóa quy trình và nâng cao trách nhiệm từng chủ thể sẽ giúp nông sản Việt Nam xây dựng uy tín, thương hiệu và tăng sức cạnh tranh.





