Hội đồng Bầu cử quốc gia - Cơ quan hiến định đặc biệt bảo đảm cuộc bầu cử dân chủ, đúng luật

Cơ cấu tổ chức chặt chẽ, hoạt động theo chế độ tập thể

Theo Điều 12 Luật Bầu cử, Hội đồng Bầu cử quốc gia do Quốc hội thành lập, có từ 15 đến 21 thành viên, bao gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các Ủy viên là đại diện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và một số cơ quan, tổ chức hữu quan.

Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia do Quốc hội bầu, miễn nhiệm theo đề nghị của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; các Phó Chủ tịch và Ủy viên do Quốc hội phê chuẩn theo đề nghị của Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia. Để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo từng lĩnh vực, Hội đồng Bầu cử quốc gia thành lập các tiểu ban giúp việc.

Hội đồng Bầu cử quốc gia hoạt động theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số. Các cuộc họp được tiến hành khi có ít nhất hai phần ba tổng số thành viên tham dự; quyết định được thông qua khi có quá nửa tổng số thành viên biểu quyết tán thành. Hội đồng Bầu cử quốc gia chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo hoạt động trước Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Nhiệm vụ, quyền hạn trong tổ chức bầu cử ĐBQH

Trong tổ chức bầu cử ĐBQH, Hội đồng Bầu cử quốc gia có nhiệm vụ, quyền hạn ấn định và công bố số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng ĐBQH được bầu ở mỗi đơn vị; tiếp nhận, xem xét hồ sơ người ứng cử do các cơ quan, tổ chức ở trung ương giới thiệu và hồ sơ do Ủy ban bầu cử cấp tỉnh, thành phố gửi đến.

Trong quy trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử ĐBQH, Khoản 3, Điều 15 Luật Bầu cử quy định, Hội đồng Bầu cử quốc gia gửi danh sách người ứng cử ĐBQH đến Ban Thường trực Uỷ ban Trung ương MTTQVN để thực hiện hiệp thương.

Hội đồng Bầu cử quốc gia cũng là cơ quan giới thiệu và gửi hồ sơ của người ứng cử đã được Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương MTTQVN hiệp thương, giới thiệu để về ứng cử tại các tỉnh, thành phố.

Bên cạnh đó, Hội đồng Bầu cử quốc gia có nhiệm vụ lập và công bố danh sách chính thức những người ứng cử theo từng đơn vị bầu cử, đồng thời có quyền xóa tên người ứng cử khỏi danh sách chính thức nếu có căn cứ theo quy định pháp luật.

Sau ngày bầu cử, Hội đồng Bầu cử quốc gia nhận và kiểm tra biên bản xác định kết quả bầu cử từ các địa phương, lập biên bản tổng kết cuộc bầu cử trong cả nước; quyết định việc bầu cử thêm, bầu cử lại hoặc hủy bỏ kết quả bầu cử ở khu vực bỏ phiếu, đơn vị bầu cử có vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Hội đồng Bầu cử quốc gia cũng có nhiệm vụ xác nhận và công bố kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội trong cả nước; xác nhận tư cách người trúng cử; trình Quốc hội khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử và kết quả xác nhận tư cách đại biểu.

Đồng thời, cơ quan này có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo về công tác bầu cử; quản lý và phân bổ kinh phí tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội.

Chỉ đạo, hướng dẫn bầu cử đại biểu HĐND

Bên cạnh nhiệm vụ tổ chức bầu cử ĐBQH, Hội đồng Bầu cử quốc gia còn chỉ đạo, hướng dẫn công tác bầu cử đại biểu HĐND các cấp.

Điều 16, Luật Bầu cử quy định, Hội đồng Bầu cử quốc gia chỉ đạo, hướng dẫn việc thực hiện các quy định pháp luật về bầu cử đại biểu HĐND; hướng dẫn hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử; kiểm tra việc tổ chức bầu cử tại địa phương; và có quyền hủy bỏ kết quả bầu cử, quyết định ngày bầu cử lại tại khu vực bỏ phiếu, đơn vị bầu cử có vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Quy định này bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành từ Trung ương đến địa phương, đồng thời tạo cơ chế kiểm soát cần thiết để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật bầu cử.

Trách nhiệm của Chủ tịch và các thành viên Hội đồng

Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia chịu trách nhiệm trước Quốc hội về hoạt động của cơ quan này; có thẩm quyền trình danh sách các thành viên của Hội đồng Bầu cử quốc gia để Quốc hội phê chuẩn; triệu tập và chủ trì các cuộc họp; lãnh đạo, điều hành công việc; thay mặt Hội đồng Bầu cử quốc gia trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức.

Các Phó Chủ tịch và Ủy viên thực hiện nhiệm vụ theo phân công và chịu trách nhiệm trước Hội đồng Bầu cử quốc gia về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Khi Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia vắng mặt, một Phó Chủ tịch được ủy nhiệm thay mặt thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch.

Cơ chế phối hợp và bảo đảm điều kiện hoạt động

Để bảo đảm hiệu quả công tác, Hội đồng Bầu cử quốc gia phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong giám sát, kiểm tra công tác bầu cử; phối hợp với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hiệp thương, giới thiệu người ứng cử ĐBQH, hướng dẫn việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đại biểu HĐND và vận động bầu cử; phối hợp với Chính phủ trong bảo đảm kinh phí, an ninh, an toàn và các điều kiện cần thiết khác.

Hội đồng có bộ máy giúp việc do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định; có quyền trưng tập cán bộ, công chức từ các cơ quan, tổ chức để phục vụ công tác bầu cử. Kinh phí hoạt động do ngân sách nhà nước bảo đảm.

Theo quy định, Hội đồng Bầu cử quốc gia kết thúc nhiệm vụ sau khi đã trình Quốc hội khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử trong cả nước và kết quả xác nhận tư cách ĐBQH được bầu; đồng thời bàn giao toàn bộ biên bản tổng kết, hồ sơ, tài liệu về bầu cử ĐBQH cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa mới.

Với cơ cấu tổ chức rõ ràng, nguyên tắc hoạt động chặt chẽ và thẩm quyền toàn diện, Hội đồng Bầu cử quốc gia giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm mỗi cuộc bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND diễn ra đúng pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch.