Nâng hạng thị trường chứng khoán: Khi "minh bạch" không còn là khẩu hiệu

Để đón dòng vốn tỷ đô khi nâng hạng, minh bạch phải là DNA trong mọi hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam. Ảnh: B.S

Trong nhiều năm, câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam từ nhóm Cận biên lên Mới nổi thường được nhắc đến như một mục tiêu xa vời.

Tuy nhiên, quyết định của FTSE Russell giữ nguyên lộ trình nâng hạng vào tháng 9/2026 là minh chứng cho việc Việt Nam đã bước qua giai đoạn khởi động để tiến vào lộ trình vận hành thực chất.

Điểm nghẽn lớn nhất – yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding) – đã được tháo gỡ thông qua các quy định mới, cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đặt lệnh mà không cần đủ tiền ngay lập tức. Đây là bước tiến mang tính bước ngoặt, xóa bỏ rào cản kỹ thuật khiến các quỹ lớn ngần ngại bấy lâu. Khi những rào cản này được gỡ bỏ, Việt Nam bắt đầu tiệm cận các chuẩn mực quốc tế khắt khe nhất, chuyển dịch từ việc "có quy định" sang "quy định hoạt động hiệu quả".

Nâng hạng thị trường không chỉ là thay đổi tên gọi trong danh sách phân loại, mà là quá trình định vị lại giá trị tài sản quốc gia trên bản đồ tài chính toàn cầu. Khi trở thành thị trường mới nổi, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ được định giá lại theo một hệ quy chiếu chuyên nghiệp hơn.

Để làm được điều đó, "minh bạch" phải trở thành DNA trong mọi hoạt động. Sự minh bạch bao gồm ba trụ cột: Công bố thông tin song ngữ, quản trị doanh nghiệp chuẩn mực và cơ chế vận hành công bằng. Ông David Rabinowitz - Giám đốc Phân tích chỉ số toàn cầu và cấu trúc thị trường khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UBS cho rằng, quá trình nâng hạng của Việt Nam cần được nhìn nhận trong một lộ trình dài hạn. 

Theo đại diện UBS, các tiêu chí cốt lõi trong giai đoạn này tập trung vào việc cải thiện khả năng tiếp cận đối với nhà đầu tư, nâng cao tính minh bạch và hoàn thiện cơ chế vận hành. Để duy trì và mở rộng dòng vốn trong trung và dài hạn, thị trường cần tiếp tục hoàn thiện các yếu tố nền tảng, bao gồm cơ chế giao dịch, quy trình tiếp cận và môi trường pháp lý.

Dự báo cho thấy việc nâng hạng có thể giúp Việt Nam thu hút từ 0,6 đến 1,5 tỷ USD từ các quỹ ETF thụ động, và từ 3 đến 7 tỷ USD từ các dòng vốn chủ động. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở sự thay đổi về "chất" của dòng tiền. Thị trường sẽ đón nhận các định chế tài chính lớn với chiến lược đầu tư kỷ luật, ưu tiên những doanh nghiệp có nền tảng quản trị ESG tốt. Sự hiện diện của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế sẽ buộc các doanh nghiệp nội phải tự nâng cấp mình để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua hút vốn.

Theo ông Ryuji Takai, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty TNHH Chứng khoán Nhật Bản, để đón dòng vốn ngoại một cách hiệu quả, điều quan trọng đầu tiên là hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Các quy định liên quan đến giao dịch, sở hữu nước ngoài và công bố thông tin cần được rà soát và điều chỉnh phù hợp. Điều này giúp tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế, vốn rất coi trọng tính ổn định và minh bạch của thị trường.

Trong "cuộc chơi" mới, các công ty chứng khoán (CTCK) đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa cơ hội thành động lực phát triển. Ông Bùi Văn Huy – Phó Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Đầu tư FIDT nhận định, việc nâng hạng không chỉ là mục tiêu về con số mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết buộc các CTCK phải tái định vị bản thân. Thay vì chỉ dừng lại ở vai trò trung gian giao dịch thuần túy, các CTCK cần chuyển mình trở thành những định chế tài chính có đủ năng lực kiến tạo thị trường.

Đặc biệt, ông Huy nhấn mạnh vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp niêm yết và nhà đầu tư tổ chức sẽ trở thành "mắt xích" then chốt trong tương lai. Để làm tốt vai trò này, việc chuẩn hóa hoạt động quan hệ nhà đầu tư (IR), nâng cao tính minh bạch và cải thiện chất lượng dữ liệu công bố là những nhiệm vụ bắt buộc. Những nỗ lực này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn mà còn tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với dòng tiền dài hạn từ các quỹ ngoại.

Đồng thời, trong bối cảnh cuộc chơi mới đòi hỏi sự công bằng tuyệt đối, ông Huy cho rằng các công ty chứng khoán phải nâng tầm năng lực thiết kế và quản trị giao dịch. Mục tiêu cốt lõi là đảm bảo tính minh bạch xuyên suốt, từ đó hạn chế tối đa rủi ro bất cân xứng thông tin – một trong những rào cản lớn nhất đối với lòng tin của nhà đầu tư quốc tế khi nhìn vào thị trường Việt Nam.

Nâng hạng thị trường chứng khoán không phải là cái đích cuối cùng, mà là khởi đầu cho một hành trình thách thức hơn: Gia nhập nhóm thị trường mới nổi của MSCI. Để duy trì vị thế, Việt Nam cần nhất quán trong điều hành vĩ mô và không ngừng cải thiện môi trường pháp lý.

Minh bạch không được phép là một khẩu hiệu để "làm đẹp" hồ sơ nâng hạng, mà phải là giá trị cốt lõi để thị trường chứng khoán thực hiện đúng chức năng là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Khi niềm tin được củng cố bằng sự vận hành thực chất, tài sản quốc gia sẽ thực sự được nâng tầm trên trường quốc tế.