Loạt quốc gia giảm sâu thuế xe điện, Việt Nam cũng nhập cuộc

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về gia hạn thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với xe có gắn động cơ dưới 24 chỗ chạy bằng pin đến hết năm 2030.

Theo đó, đối với xe ô tô chở người và xe chở người 4 bánh có gắn động cơ từ 9 chỗ trở xuống, cũng như xe ô tô pick-up chở người, mức thuế suất TTĐB sẽ được giữ ở mức 3% đến hết ngày 31/12/2030. Từ ngày 1/1/2031, thuế suất sẽ tăng lên 11%.

Liên quan đến vấn đề này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) bày tỏ sự đồng thuận với đề xuất gia hạn chính sách ưu đãi thuế TTĐB đối với xe điện. Quan điểm này được đưa ra trên cơ sở đánh giá các lợi ích tổng thể mà chính sách mang lại cho nền kinh tế, xã hội và người dân.

Theo VCCI, trước hết, chính sách phục vụ mục tiêu quốc gia về chuyển đổi xanh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Bởi, giao thông đường bộ hiện là một trong những nguồn phát thải khí CO2 và bụi mịn lớn nhất tại các đô thị Việt Nam.

Theo nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế quốc dân, ô nhiễm không khí gây tổn thất kinh tế lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 5% GDP, chủ yếu thông qua chi phí y tế, giảm năng suất lao động và suy giảm chất lượng sống của người dân.

Việc gia hạn thuế suất ưu đãi sẽ tạo động lực chuyển dịch cơ cấu phương tiện giao thông theo hướng giảm phát thải, qua đó trực tiếp cải thiện chất lượng không khí, giảm gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng và tiết kiệm nguồn lực xã hội dành cho chăm sóc sức khỏe.

Chính sách này cũng phù hợp với các cam kết và định hướng lớn của Nhà nước, bao gồm Nghị quyết 158/2024/QH15 của Quốc hội, Quyết định 876/QĐ-TTg năm 2022 về chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, và Quyết định 43/2025/QĐ-TTg về lộ trình kiểm soát khí thải.

Bên cạnh đó, VCCI cho rằng việc thúc đẩy xe điện sẽ góp phần nâng cao năng lực tự chủ năng lượng quốc gia.

Việt Nam hiện nhập khẩu một lượng lớn xăng dầu, khiến nền kinh tế chịu rủi ro đáng kể trước biến động giá năng lượng quốc tế.

Việc thúc đẩy sử dụng phương tiện chạy điện sẽ giúp chuyển dịch cơ cấu tiêu thụ năng lượng trong lĩnh vực giao thông từ nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu sang điện năng sản xuất trong nước, đặc biệt là từ các nguồn năng lượng tái tạo mà Việt Nam có tiềm năng lớn (điện gió, điện mặt trời).

“Điều này không chỉ giảm thâm hụt cán cân thương mại năng lượng mà còn nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc giá dầu toàn cầu, phục vụ trực tiếp mục tiêu an ninh năng lượng quốc gia”, VCCI nhấn mạnh.

Ngoài ra, chính sách ưu đãi thuế đối với xe điện cũng phù hợp với xu hướng và thông lệ quốc tế.

Nhiều quốc gia đã và đang áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, phí để thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông sang sử dụng năng lượng sạch, và đã thu được kết quả tích cực.

Cụ thể, Trung Quốc áp dụng giảm, miễn thuế mua xe điện và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp từ 5 đến 8 năm cho các dự án sản xuất xe thuần điện. Thái Lan giảm thuế tiêu thụ đặc biệt từ 8% xuống 2% và giảm thuế nhập khẩu tới 40%.

Tương tự, Na Uy miễn 25% VAT khi mua xe điện trong giai đoạn 1996–2021, sau đó chuyển sang áp VAT 25% chỉ cho phần giá xe vượt 500.000 Krone. Hà Lan miễn thuế đăng ký và giảm thuế sở hữu xe điện.

Kinh nghiệm từ các quốc gia này cho thấy ưu đãi thuế giai đoạn đầu là công cụ chính sách hiệu quả để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông, mang lại lợi ích dài hạn cho toàn xã hội.

Về tác động ngân sách, VCCI cho rằng việc gia hạn ưu đãi có thể làm giảm thu ngân sách trong ngắn hạn, nhưng lợi ích tổng thể mang lại là lớn hơn.

"Việc giảm ô nhiễm không khí giúp tiết kiệm chi phí y tế và hạn chế thiệt hại do giảm năng suất lao động. Đồng thời, chuyển dịch sang xe điện góp phần giảm nhập khẩu nhiên liệu, cải thiện cán cân thanh toán", VCCI nêu.

Sự phát triển của thị trường xe điện cũng kéo theo sự hình thành và mở rộng của các ngành công nghiệp phụ trợ như sản xuất pin, trạm sạc, dịch vụ bảo dưỡng, từ đó tạo thêm việc làm và nguồn thu ngân sách trong trung và dài hạn.

Theo VCCI, phần giảm thu ngân sách trong giai đoạn ưu đãi thực chất là khoản đầu tư của Nhà nước cho một nền kinh tế xanh hơn, bền vững hơn và tự chủ hơn về năng lượng.

Định Trần