Kiểm soát hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ để bảo vệ thị trường xe máy Việt
Siết chặt quản lý thị trường và đẩy mạnh bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tạo ra nền tảng rất quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành xe máy tại Việt Nam.
Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ thời gian qua diễn biến hết sức phức tạp và thách thức pháp luật. Những con số thống kê về hàng giả, vi phạm bản quyền phim ảnh, âm nhạc, phần mềm, thương hiệu, hàng hóa... cho thấy một thực tế đáng lo ngại là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang diễn ra ngày càng tinh vi, công khai và có tổ chức. Trước thực trạng này, Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg, yêu cầu triển khai đợt cao điểm trên phạm vi toàn quốc nhằm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Liên quan đến chỉ đạo này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với bà Đại Khả Quỳnh, Trưởng ban Sở hữu trí tuệ, Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) làm rõ hơn về thực trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với các hãng xe máy đang kinh doanh tại Việt Nam.
Bà Đại Khả Quỳnh, Trưởng ban Sở hữu trí tuệ, Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương.
- Thời gian qua, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm xe máy, linh kiện, phụ tùng tại Việt Nam đang diễn biến như thế nào? Những hành vi vi phạm phổ biến hiện nay gây ảnh hưởng ra sao tới doanh nghiệp sản xuất chính hãng và quyền lợi người tiêu dùng?
Bà Đại Khả Quỳnh: Trong lĩnh vực hàng hóa, tình trạng giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp diễn biến phức tạp. Hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đối với xe máy, linh kiện và phụ tùng luôn là thách thức đối với chủ thể quyền trong quá trình đấu tranh chống hàng vi phạm quyền để bảo vệ quyền SHTT của mình tại Việt Nam.
Đối với lĩnh vực xe máy, tình trạng xâm phạm quyền SHTT vẫn diễn biến phức tạp, tập trung chủ yếu ở hành vi sử dụng trái phép nhãn hiệu và sao chép kiểu dáng công nghiệp đã được bảo hộ tại Việt Nam. Thực tế cho thấy, trên thị trường hiện xuất hiện ngày càng nhiều mẫu xe điện, xe phân khối nhỏ (50cc) mô phỏng kiểu dáng của các dòng xe nổi tiếng như Vespa, Honda hay Yamaha. Việc sao chép mẫu mã diễn ra với mức độ ngày càng tinh vi, khiến không ít người tiêu dùng nhầm tưởng đây là sản phẩm chính hãng của các doanh nghiệp thành viên thuộc Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM).
Với nhóm phụ tùng, phụ kiện, dù các doanh nghiệp thành viên VAMM cùng cơ quan chức năng đã tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý, thị trường vẫn tồn tại lượng lớn hàng hóa không chính hãng, bao gồm phụ tùng, phụ kiện, dầu nhớt giả mạo hoặc có dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu. Các sản phẩm này được bày bán công khai không chỉ tại các chợ truyền thống mà còn xuất hiện ngày càng nhiều trên các sàn và website thương mại điện tử, đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng như quyền lợi người tiêu dùng.
Năm 2025, VAMM đã phối hợp với các lực lượng chức năng xử lý 395 vụ hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với 17.800 sản phẩm vi phạm.
Theo số liệu thống kê từ các hoạt động kiểm tra, xử lý do các thành viên VAMM phối hợp với các cơ quan nhà nước như lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) thực hiện, tình trạng phụ tùng giả trên thị trường có xu hướng gia tăng rõ rệt.
Cụ thể, số vụ việc đã tăng từ 380 vụ với 15.541 sản phẩm bị phát hiện và xử lý trong năm 2024, lên 395 vụ với 17.800 sản phẩm trong năm 2025. Đồng thời, trong năm 2025, số vụ xử lý thành công liên quan đến hành vi kinh doanh phụ tùng giả trên các nền tảng thương mại điện tử cũng tăng mạnh, từ 172 vụ trong năm 2024 lên 325 vụ trong năm 2025, cho thấy tình trạng buôn bán phụ tùng, phụ kiện giả đang gia tăng đáng kể trên cả thị trường truyền thống lẫn môi trường thương mại điện tử. Các phụ tùng, phụ kiện phần lớn là không có bao bì, nhãn hiệu đầy đủ hoặc nhãn hiệu mờ, có dấu hiệu bị làm giả.
Từ thực trạng trên cho thấy, cuộc chiến chống hàng giả, hàng vi phạm quyền SHTT luôn là cuộc chiến không ngừng và chưa có hồi kết.
- Chính phủ vừa ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg mở đợt cao điểm đấu tranh chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc. Từ góc độ Hiệp hội, VAMM đánh giá như thế nào về sự chỉ đạo quyết liệt, kịp thời của Chính phủ trong bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh?
Bà Đại Khả Quỳnh: VAMM đánh giá cao hành động này của Chính phủ. Đây là một hành động kịp thời, cần thiết, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh, nâng cao tính minh bạch và công bằng trong cạnh tranh cũng như đồng hành cùng các chủ thể thể quyền trong việc bảo vệ và thực thi quyền SHTT của mình tại Việt Nam.
Chúng tôi mong rằng Chính phủ sẽ liên tục có các hoạt động này để đẩy mạnh công tác thực thi quyền SHTT tại Việt Nam, tạo ra sức mạnh răn đe và cam kết của Chính phủ không khoan nhượng đối với các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng vi phạm quyền SHTT. VAMM cam kết sẽ tích cực phối hợp và đồng hành cùng các cơ quan chức năng trong các chiến dịch này.
Việc tập trung rà soát trong các đợt cao điểm đối với sản phẩm xe máy, linh kiện và phụ tùng sẽ có khả năng tạo tác động mạnh mẽ, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát đối với các ngành hàng khác trên thị trường.
- Theo VAMM, để ngăn chặn hiệu quả tình trạng hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực xe máy, cần tập trung vào những giải pháp trọng tâm nào, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử và các nền tảng trực tuyến phát triển mạnh?
Bà Đại Khả Quỳnh: Đúc kết từ thực tiễn công tác tuyên truyền và đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT, để ngăn chặn hiệu quả tình trạng này, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.
Trước hết, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về những hệ lụy của hàng giả, hàng vi phạm quyền SHTT đối với sức khỏe, quyền lợi và an toàn của chính họ. Khi hiểu rõ tác động tiêu cực của hàng hóa vi phạm, người tiêu dùng sẽ chủ động thay đổi hành vi, mạnh dạn lựa chọn và “nói không” với hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT.
Bên cạnh đó, hoạt động tuyên truyền cần mở rộng đối tượng tiếp cận, không chỉ hướng đến người tiêu dùng mà cả các tiểu thương, hộ kinh doanh trực tiếp phân phối hàng hóa trên thị trường. Việc nâng cao nhận thức cho nhóm này có ý nghĩa quan trọng nhằm giúp họ hiểu rõ hành vi kinh doanh hàng giả, hàng vi phạm quyền không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây tổn hại đến môi trường đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Kinh nghiệm tại một số quốc gia Đông Nam Á như Philippines, Thái Lan cho thấy, việc đưa hoạt động tuyên truyền đến tận chợ đầu mối, trung tâm thương mại, tiếp cận trực tiếp thương nhân và tiểu thương đã mang lại hiệu quả tích cực trong công tác phòng, chống hàng giả và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Thứ hai, đối với công tác thực thi, các lực lượng chức năng cần tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, quyết liệt và duy trì các hoạt động kiểm tra, kiểm soát theo chuyên đề hoặc định kỳ nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các khu vực, địa bàn có nguy cơ cao về hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT. Cùng với thị trường truyền thống, cần tăng cường hiện diện và năng lực thực thi trên môi trường số - nơi các hành vi vi phạm ngày càng có xu hướng dịch chuyển và diễn biến tinh vi hơn. Việc triển khai thường xuyên các đợt cao điểm kiểm tra không chỉ thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong làm sạch thị trường, bảo vệ môi trường đầu tư, mà còn tạo sức răn đe đối với các đối tượng vi phạm, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi và vị thế của Việt Nam trong bảo vệ quyền SHTT.
Thứ ba, về phía chủ thể quyền, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc giám sát thị trường, bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ của mình tại Việt Nam. Việc kịp thời cung cấp thông tin, nhận diện dấu hiệu vi phạm và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời bảo vệ thương hiệu, thành quả đầu tư và niềm tin của người tiêu dùng.
Kiểm soát các gian hàng trên thương mại điện tử để kiểm soát, ngăn chặn hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ.
Thứ tư, trên nền tảng thương mại điện tử. Hiện nay, hành lang pháp lý đã quy định một số nghĩa vụ cơ bản của sàn thương mại điện tử cũng như thương nhân kinh doanh trên sàn hay thông qua các website thương mại điện tử trong việc xác nhận nguồn gốc hàng hóa cũng như danh tính người bán. Tuy nhiên, để công tác thực thi đạt hiệu quả hơn, cần sự phối hợp và hợp tác chặt chẽ hơn nữa từ các sàn thương mại điện tử trong việc đảm bảo xác định danh tính và nguồn gốc hàng hóa của các thương nhân kinh doanh trên sàn. Việc kiểm soát của các sàn thương mại điện tử về “hàng chính hãng” “hàng thật” phải được thực hiện đúng quy trình và có sự kiểm tra kỹ càng từ phía sàn hay bên xác nhận.
Trường hợp nghi ngờ, cần có sự phối hợp kịp thời với chủ thể quyền nhằm xác nhận nguồn gốc chính hãng của hàng hóa. Trường hợp nhận được phản ánh từ chủ thể quyền, các sàn thương mại cần phản ứng nhanh và quyết liệt hơn, nếu phát hiện vi phạm nên có sự quản lý chặt chẽ hơn với các thương nhân vi phạm (ví dụ đưa vào danh sách cần theo dõi, để trong trường hợp họ đăng ký lại thì yêu cầu về đăng ký, kiểm soát sẽ chặt chẽ hơn).
- Với những tín hiệu tích cực từ công tác siết chặt quản lý thị trường và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, VAMM kỳ vọng như thế nào về môi trường đầu tư, sản xuất và tiềm năng phát triển của thị trường xe máy Việt Nam trong thời gian tới?
Bà Đại Khả Quỳnh: VAMM nhìn nhận rằng, những tín hiệu tích cực từ việc Chính phủ tăng cường siết chặt quản lý thị trường và đẩy mạnh bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, cụ thể như việc triển khai các đợt cao điểm như Công điện số 38/CĐ-TTg sẽ tạo ra nền tảng rất quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành xe máy tại Việt Nam. Khi các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT được kiểm soát hiệu quả hơn, các doanh nghiệp sản xuất chính hãng sẽ được bảo vệ tốt hơn về thương hiệu, công nghệ và đầu tư.
Từ đó, VAMM kỳ vọng môi trường đầu tư tại Việt Nam sẽ ngày một ổn định và hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp như ngành công nghiệp sản xuất, lắp ráp xe máy, và công nghiệp hỗ trợ. Song song đó, khuyến khích doanh nghiệp tăng cường đầu tư vào nghiên cứu, phát triển (R&D) và đổi mới công nghệ. Cuối cùng, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của hệ sinh thái sản xuất, phân phối, dịch vụ
Bên cạnh đó, khi thị trường được sàng lọc tốt hơn, quyền lợi người tiêu dùng được bảo vệ, niềm tin vào sản phẩm chính hãng sẽ được củng cố. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao nhận thức người tiêu dùng, đặc biệt giúp gia tăng nhu cầu tiêu dùng bền vững; hạn chế xu hướng lựa chọn hàng giá rẻ, kém chất lượng và nâng cao tiêu chuẩn chung của toàn thị trường.
- Xin cảm ơn những chia sẻ của bà.
Theo số liệu thống kê từ các hoạt động kiểm tra, xử lý do các thành viên VAMM phối hợp với các cơ quan nhà nước như lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) thực hiện, tình trạng phụ tùng giả trên thị trường có xu hướng gia tăng rõ rệt. Số vụ việc đã tăng từ 380 vụ với 15.541 sản phẩm bị phát hiện và xử lý trong năm 2024, lên 395 vụ với 17.800 sản phẩm trong năm 2025. Đồng thời, trong năm 2025, số vụ xử lý thành công liên quan đến hành vi kinh doanh phụ tùng giả trên các nền tảng thương mại điện tử tăng mạnh, từ 172 vụ trong năm 2024 lên 325 vụ trong năm 2025.
