Phép thử cho thị trường chứng khoán mới nổi năm 2026

Trong sắc Xuân đầu năm, những chuyển động của thị trường chứng khoán Việt Nam được nhìn lại qua góc nhìn của Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Bùi Hoàng Hải, với nhiều kỳ vọng cho tương lai dài hạn của thị trường.

Ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Phóng viên: Không thể phủ nhận 2025 là một năm rất đặc biệt với thị trường chứng khoán Việt Nam. Ông có thể nêu những thành tựu nổi bật của thị trường chứng khoán?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: 2025 có thể coi là năm bản lề và đột phá của thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế - tài chính quốc tế nhiều biến động, thị trường vẫn vận hành an toàn, ổn định, minh bạch, tăng trưởng mạnh và tiếp tục khẳng định vai trò kênh dẫn vốn trung - dài hạn quan trọng của nền kinh tế.

Một điểm nhấn trong năm là việc FTSE Russell công bố Việt Nam đáp ứng toàn bộ tiêu chí và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Đây là thành quả của quá trình cải cách đồng bộ về khung pháp lý, hạ tầng công nghệ, mức độ tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, cũng như chất lượng quản lý - giám sát và là minh chứng cho việc biến đổi từ lượng thành chất của thị trường chứng khoán Việt Nam sau 25 năm hoạt động dưới sự chỉ đạo sát sao và sáng suốt của Đảng và Nhà nước.

Về hạ tầng, hệ thống công nghệ thông tin mới được đưa vào vận hành chính thức sau nhiều năm chuẩn bị. Đây là một hệ thống hiện đại, tích hợp mọi hoạt động của thị trường từ nhận giao dịch đến các khâu bù trừ và thanh toán, có nhiều tính năng mới, tạo nền tảng kỹ thuật hiện đại, an toàn để phát triển sản phẩm mới, nâng năng lực xử lý giao dịch và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Về quy mô, cả thị trường cổ phiếu - trái phiếu - phái sinh đều tăng trưởng tích cực. Vốn hóa thị trường cổ phiếu tăng khoảng 39% so với cuối 2024, tương đương 77,6% GDP ước tính năm 2025; chỉ số VN-Index tăng hơn 40%; thị trường chứng khoán Việt Nam là một trong những thị trường có mức tăng trưởng cao nhất trong khu vực và trên thế giới. Đà tăng của thị trường được dẫn dắt bởi thanh khoản duy trì ở mức cao. Số lượng tài khoản nhà đầu tư tiếp tục tăng, vượt mốc 11,8 triệu, cho thấy niềm tin của công chúng đối với thị trường tiếp tục được củng cố.

Song song với tăng trưởng, 2025 cũng là năm khung khổ pháp luật trên thị trường chứng khoán được cải cách mạnh mẽ với hàng loạt quy định mới được ban hành, gỡ bỏ các nút thắt, điểm nghẽn tạo điều kiện cho thị trường ngày càng hoạt động minh bạch, hiệu quả.

Phóng viên: Khối lượng công việc để đáp ứng tiêu chí nâng hạng từ FTSE là rất lớn. Theo ông, yếu tố nào góp phần quan trọng vào thành công này?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: Đúng là khối lượng công việc rất lớn và trải rộng, từ hoàn thiện khung khổ pháp lý, cải cách hạ tầng, tối ưu hóa quy trình và nâng cao chất lượng thị trường đến đối thoại chính sách với các tổ chức quốc tế. Do vậy, kết quả mà thị trường chứng khoán Việt Nam đạt được ngày hôm nay là kết quả của tổng hòa nỗ lực, quyết tâm từ nhiều phía.

Đầu tiên, tôi muốn nhắc đến là nâng hạng thị trường đã được Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo Bộ Tài chính đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao nhằm mục tiêu xây dựng một thị trường chứng khoán hiện đại, đáp ứng yêu cầu là kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ chốt của nền kinh tế. Đây là yếu tố đóng vai trò quyết định, giúp tạo sự thống nhất hành động, tăng hiệu quả phối hợp liên ngành và tháo gỡ kịp thời các "điểm nghẽn", qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư và các tổ chức xếp hạng quốc tế.

Trên cơ sở đó, những nỗ lực cải cách của toàn ngành Chứng khoán theo chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước là nền tảng để đáp ứng tiêu chí nâng hạng. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, UBCKNN đã chủ động triển khai hàng loạt giải pháp nhằm đáp ứng các tiêu chí quốc tế, tập trung vào hoàn thiện pháp lý, tăng minh bạch, nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và hiện đại hóa hạ tầng theo chuẩn quốc tế. Đồng thời, chúng tôi đã có nhiều cuộc tiếp xúc với các nhà đầu tư quốc tế, các tổ chức xếp hạng thị trường…để đối thoại chính sách, khẳng định quyết tâm cải cách của Việt Nam, qua đó củng cố đánh giá tích cực của cộng đồng nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng quốc tế đối với thị trường Việt Nam.

Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ ngành, đặc biệt là Ngân hàng Nhà nước trong quá trình xây dựng và ban hành các quy định liên quan đến hoạt động của nhà đầu tư nước ngoài; cũng như sự hỗ trợ quý báu từ Ngân hàng Thế giới, các chuyên gia của FTSE Russel và các nhà đầu tư toàn cầu, sự phối hợp truyền thống của cơ quan thông tấn báo chí trong nước và quốc tế đã góp phần thúc đẩy tiến trình nâng hạng thị trường.

Một yếu tố rất quan trọng mà cá nhân tôi cảm thấy tâm đắc là chuyển biến tích cực, sự nỗ lực hành động của các thành viên thị trường, đặc biệt là các công ty chứng khoán và doanh nghiệp niêm yết. Các công ty chứng khoán đã chủ động nâng cấp hệ thống, năng lực tài chính, quản trị rủi ro, đặc biệt là triển khai giải pháp không yêu cầu có đủ tiền trước khi giao dịch – một điểm then chốt trong tiêu chí nâng hạng, qua đó góp phần cải thiện trải nghiệm nhà đầu tư nước ngoài.

Các doanh nghiệp niêm yết ngày càng chú trọng nâng cao quản trị công ty, tuân thủ nghiêm túc các chuẩn mực công bố thông tin, trong đó có việc thực hiện công bố thông tin song ngữ, giúp cải thiện khả năng tiếp cận thông tin, nâng cao độ tin cậy và thu hút tốt hơn dòng vốn quốc tế dài hạn, đồng thời nâng cao chất lượng chung của toàn bộ thị trường.

Phóng viên: Năm 2026 sẽ là một năm quan trọng khi các cổ phiếu niêm yết Việt Nam chính thức được phân bổ vào rổ chỉ số thị trường mới nổi của FTSE. Ông có thể chia sẻ những nhóm nhiệm vụ trọng tâm mà Ủy ban sẽ triển khai trong năm mới?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: Năm 2026 sẽ là giai đoạn then chốt, bởi đây là thời điểm chúng ta cần chuyển từ "đạt điều kiện" sang "vận hành ổn định và bền vững" theo chuẩn mực của một thị trường mới nổi. UBCKNN sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp tại Quyết định số 2014/QĐ-TTg ngày 12/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Một số giải pháp nhiệm vụ trọng tâm là:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý và chính sách theo hướng nhất quán và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện các cơ chế kỹ thuật và nghiệp vụ, trong đó, tiếp tục hoàn thiện các quy định giúp mở rộng vai trò của các CTCK toàn cầu trong hoạt động giao dịch và nghiên cứu, triển khai mô hình tài khoản tổng theo thông lệ quốc tế, tối ưu hóa quy trình giao dịch và quản lý tài khoản cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Thứ ba, tiếp tục đẩy mạnh nâng cấp hạ tầng giao dịch, trọng tâm là triển khai bù trừ, thanh toán theo mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và cơ chế trao đổi thông tin (STP) giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký.

Thứ tư, tập trung mở rộng nguồn cung và đa dạng hóa cơ sở hàng hóa cho thị trường. Đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các sản phẩm mới cho thị trường; nâng cao chất lượng công bố thông tin và quản trị công ty của các doanh nghiệp niêm yết để góp phần làm tăng chiều sâu, tính đa dạng của hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Thứ năm, tiếp tục tăng cường đối thoại với cộng đồng nhà đầu tư trong và ngoài nước, các tổ chức xếp hạng và định chế tài chính quốc tế, nhằm kịp thời nắm bắt phản hồi của thị trường và điều chỉnh chính sách phù hợp thông qua nhóm Đối thoại Chính sách với Nhà đầu tư (IAG) và các cơ chế trao đổi thông tin khác.

Bên cạnh đó, công tác thanh tra, giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm sẽ vẫn là nhiệm vụ được triển khai xuyên suốt để đảm bảo sự toàn vẹn, an toàn, ổn định minh bạch của thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và các chủ thể tham gia thị trường.

Phóng viên: Trong bối cảnh thị trường được nâng hạng, khi giao dịch của nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng lớn, theo ông đâu là chính sách trọng tâm để gia tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức và nâng cao tính bền vững của thị trường?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: Thực tế hiện nay cho thấy, cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn nghiêng về phía nhà đầu tư cá nhân, với gần 90% giá trị giao dịch hàng ngày. Điều này giúp thị trường duy trì tính sôi động, nhưng cũng khiến biến động ngắn hạn, chịu tác động lớn từ yếu tố tâm lý nhà đầu tư, đặt ra yêu cầu cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư theo hướng cân bằng, bền vững hơn.

Trọng tâm thời gian tới là triển khai Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ: khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua qua các định chế chuyên nghiệp, phát triển đa dạng sản phẩm quỹ, đa dạng kênh phân phối, xây dựng và phát triển Chuẩn mực chung đạo đức nghề nghiệp của ngành Quỹ, nhằm thu hút hơn nữa và tạo dựng niềm tin của nhà đầu tư khi đầu tư thông qua các quỹ.

Ngoài ra, chúng tôi sẽ tăng cường đào tạo, phổ biến kiến thức góp phần nâng cao nhận thức của nhà đầu tư, hướng tới cầu đầu tư bền vững, tăng cường năng lực ra quyết định và quản trị rủi ro đầu tư trong giai đoạn phát triển mới của thị trường. Để cụ thể hóa nội dung này, UBCKNN đã ban hành Đề án tuyên truyền, phổ biến kiến thức và đào tạo nhà đầu tư, trong đó, đổi mới hình thức và triển khai nhiều chương trình tuyên truyền, phổ biến kiến thức về chứng khoán và thị trường chứng khoán, tăng cường ứng dụng công nghệ, phối hợp với các cơ quan truyền thông, các thành viên thị trường trong công tác tuyên truyền, đào tạo để đa số người dân tiếp cận được thông tin, kiến thức một cách nhanh chóng, thuận lợi và dễ dàng.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!