Nâng hạng FTSE Russell: Dòng vốn tỷ USD và bước ngoặt của chứng khoán Việt Nam

Nâng hạng FTSE sẽ tác động tới dòng vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Ảnh: ST.

Thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn mới khi câu chuyện nâng hạng không còn dừng ở kỳ vọng, mà đã có thể lượng hóa bằng các kịch bản dòng vốn và lộ trình cụ thể. Khi các quỹ bắt đầu tính toán tỷ trọng và cơ chế chuyển tiếp được xác nhận, thị trường cũng thay đổi cách vận hành: từ phản ứng theo thông tin sang phản ánh trước dòng tiền.

Theo đánh giá của VNDIRECT Research, đây là bước chuyển mang tính bản chất, khi Việt Nam dần được nhìn nhận như một thị trường có thể phân bổ vốn theo chuẩn chỉ số toàn cầu, thay vì chỉ là điểm đến mang tính cơ hội.

Dòng vốn ngoại: Điều quan trọng không nằm ở quy mô, mà ở tính chất

Quy mô dòng vốn đi kèm nâng hạng lần này không còn dừng ở ước tính chung, mà được cụ thể hóa tới từng cấu phần.

Theo kịch bản cơ sở, thị trường Việt Nam có thể thu hút khoảng 1-1,5 tỷ USD từ các quỹ ETF và quỹ thụ động theo dõi FTSE, trong khi tổng dòng vốn ngoại - bao gồm cả quỹ chủ động - có thể đạt 3,4-6 tỷ USD.

Điểm đáng chú ý nằm ở cấu trúc phía sau các con số này. Chỉ riêng 7 quỹ ETF lớn đã có tổng tài sản ròng lên tới 1.467.100 triệu USD. Với tỷ trọng dự kiến khi Việt Nam được đưa vào rổ chỉ số, lượng vốn phân bổ vào thị trường có thể đạt khoảng 1.005,7 triệu USD.

Giá trị cổ phiếu Việt Nam được ETF mua vào. Nguồn: VNDIRECT Research.

Trong đó, dòng tiền lớn nhất đến từ Vanguard Emerging Markets Stock Index Fund - quỹ theo dõi FTSE Emerging Markets All Cap China A Inclusion - với mức giải ngân dự kiến khoảng 480,1 triệu USD. Hai quỹ quy mô rất lớn khác là Vanguard Total International Stock Index Fund và Vanguard Institutional Total International Stock Market Index Trust II, mỗi quỹ dự kiến phân bổ lần lượt khoảng 221,7 triệu USD và 223,3 triệu USD.

Các quỹ còn lại như Vanguard FTSE All-World ex-US Index Fund, Vanguard Total World Stock ETF, Vanguard FTSE All-World UCITS ETF và Schwab Emerging Markets Equity ETF tuy có mức phân bổ thấp hơn, dao động từ khoảng 10 đến 30 triệu USD mỗi quỹ, nhưng khi cộng lại vẫn tạo thành một lực cầu đáng kể.

Điều quan trọng không nằm ở việc dòng tiền lớn hay nhỏ, mà ở tính chất của nó. Đây là dòng tiền bị ràng buộc bởi chỉ số. Khi Việt Nam được đưa vào rổ FTSE Emerging Markets, các quỹ buộc phải tái cơ cấu danh mục, bất kể điều kiện thị trường ngắn hạn.

Với tỷ trọng ban đầu chỉ khoảng 0,02-0,4%, việc giải ngân sẽ không diễn ra trong một lần, mà được chia nhỏ theo các kỳ tái cơ cấu. Điều này khiến dòng tiền không tạo ra cú sốc thanh khoản, mà hình thành một quá trình tích lũy kéo dài - yếu tố có khả năng định hình lại mặt bằng thanh khoản của thị trường trong trung hạn.

Cơ chế nâng hạng và chuỗi cải cách: Nền tảng của dòng vốn dài hạn

Điểm cốt lõi của lần nâng hạng này không chỉ nằm ở dòng tiền, mà ở cách FTSE thiết kế cơ chế chuyển tiếp.

Thay vì đưa Việt Nam vào rổ mới nổi trong một lần, FTSE Russell lựa chọn lộ trình kéo dài từ tháng 9/2026 đến năm 2027. Trong giai đoạn này, cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa dần vào FTSE Emerging Markets, đồng thời tỷ trọng trong FTSE Frontier Index giảm dần về 0. Hai dòng vốn - vào và ra - diễn ra song song nhưng được giãn theo thời gian.

Cách tiếp cận này giúp giảm đáng kể áp lực bán kỹ thuật từ các quỹ frontier ETF, đồng thời hạn chế tình trạng cầu tăng đột biến từ các quỹ emerging. Dòng vốn vì vậy mang tính cơ học nhiều hơn, ít phụ thuộc vào yếu tố tâm lý, và tạo điều kiện để thị trường hấp thụ dần.

Kinh nghiệm từ các thị trường như Saudi Arabia hay Kuwait cho thấy, xu hướng tăng thường xuất hiện ngay từ giai đoạn trước khi nâng hạng có hiệu lực, khi dòng tiền chủ động đi trước dòng tiền thụ động. Với Việt Nam, điều này đồng nghĩa thị trường đã bước vào giai đoạn phản ánh nâng hạng, chứ không còn ở trạng thái chờ đợi.

Đáng chú ý, quyết định nâng hạng lần này là kết quả của một chuỗi cải cách kéo dài nhiều năm. Từ việc được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng từ tháng 9/2018, đến áp dụng chu kỳ thanh toán T+2 từ tháng 8/2022, rồi hàng loạt thay đổi quan trọng trong giai đoạn 2023-2026 như sửa Luật Chứng khoán để thiết lập cơ chế CCP, bãi bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding), triển khai xử lý giao dịch thẳng (STP), vận hành hệ thống KRX, nới điều kiện mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài và cho phép mô hình môi giới toàn cầu.

Ở góc độ dài hạn hơn, lộ trình sau FTSE tiếp tục đặt ra các yêu cầu theo chuẩn MSCI. Những tiêu chí còn thiếu bao gồm giới hạn sở hữu nước ngoài, mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối, quyền bình đẳng giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước, quy trình đăng ký tài khoản, cũng như việc công bố thông tin và quy định bằng tiếng Anh. Bên cạnh đó là các yếu tố kỹ thuật như cơ chế thanh toán bù trừ, khả năng chuyển nhượng ngoài sàn và tính ổn định của các cải cách đã triển khai.

Theo lộ trình dự kiến, giai đoạn 2026-2028 sẽ chứng kiến các bước đi tiếp theo như áp dụng tài khoản giao dịch tổng cho nhà đầu tư tổ chức, thử nghiệm giao dịch xuyên trưa, tăng cường công bố thông tin bằng tiếng Anh và tiến tới nới lỏng dần các hạn chế về sở hữu cũng như ngoại hối - nền tảng để Việt Nam hướng tới nâng hạng MSCI trong giai đoạn 2028-2030.

Lộ trình nâng hạng FTSE và các tiêu chí Việt Nam cần hoàn thiện theo MSCI. Nguồn: VNDIRECT Research.

Nhóm cổ phiếu hưởng lợi - nơi dòng vốn thực sự dừng lại

Dòng vốn chỉ số không tìm đến toàn thị trường, mà tập trung vào những cổ phiếu đáp ứng đồng thời hai điều kiện: tiêu chí của chỉ số và khả năng hấp thụ vốn.

Ở nhóm vốn hóa lớn, các cổ phiếu như VIC (386.766 tỷ đồng, room ngoại còn 44,7%), VHM (141.706 tỷ đồng, room 41,2%), HPG (113.136 tỷ đồng, room 27%), FPT (107.151 tỷ đồng, room 16,3%) hay VCB (53.309 tỷ đồng, room 9,7%) là những cái tên có khả năng thu hút dòng vốn nhờ quy mô đủ lớn.

Ở nhóm trung gian thanh khoản, các công ty chứng khoán lại nổi lên với vai trò đặc biệt. SSI với room 68,3%, VIX 91,9%, VND 90,3% hay VCI 79,9% không chỉ có khả năng được đưa vào rổ chỉ số, mà còn có “sức chứa” lớn cho dòng vốn ngoại.

Trong khi đó, các cổ phiếu tiêu dùng và bất động sản như MSN (room 75,9%), VNM (51,1%), VRE, KDH, DXG, DIG, PDR… cũng trở thành điểm đến tiềm năng nhờ kết hợp giữa quy mô và dư địa sở hữu nước ngoài.

Điểm chung của các nhóm này không nằm ở việc “tốt nhất”, mà ở khả năng hấp thụ dòng tiền lớn trong thời gian ngắn mà không tạo ra tắc nghẽn về room.

Theo VNDIRECT Research, đây sẽ là nhóm hưởng lợi trực tiếp từ quá trình nâng hạng, khi vừa đáp ứng tiêu chí phân loại, vừa có điều kiện để dòng vốn quốc tế giải ngân thực tế.

Ở góc nhìn dài hạn, nâng hạng FTSE không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu của một chu kỳ mới. Khi thị trường được đưa vào hệ thống chỉ số toàn cầu, dòng vốn sẽ vận hành theo kỷ luật của các quỹ đầu tư dài hạn.

Và khi đó, thị trường cũng thay đổi theo: không còn phản ánh đơn thuần kỳ vọng, mà ngày càng phản ánh chính dòng tiền.