Đưa thương mại điện tử vươn ra ngoài các đô thị lớn

Không để thương mại điện tử dừng ở đô thị

Những năm gần đây, thương mại điện tử đã trở thành một trong những động lực quan trọng của kinh tế số. Tuy nhiên, sự phát triển vẫn tập trung chủ yếu tại các trung tâm lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng,.... Trong khi đó, nhiều khu vực miền núi, biên giới, hải đảo vẫn đứng ngoài "dòng chảy" số hóa.

Khoảng cách này không chỉ thể hiện ở việc người dân ít mua hàng trực tuyến, mà còn ở chỗ nông sản, đặc sản địa phương khó tiếp cận thị trường số. Việc thiếu hạ tầng internet ổn định, chi phí vận chuyển cao, thiếu kho bãi, thiếu kỹ năng bán hàng trực tuyến… là những rào cản lớn.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian qua, cơ quan quản lý đã triển khai nhiều giải pháp trong khuôn khổ Chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo.

Theo ông Hoàng Ninh, Bộ Công Thương đang xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử tại các vùng miền núi, biên giới giai đoạn 2026 - 2030 với nhiều giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là đẩy mạnh liên kết vùng, thúc đẩy phát triển thương mại điện tử tại từng địa phương, phối hợp với các sàn thương mại điện tử để đào tạo kỹ năng bán hàng; hợp tác với các đơn vị logistics nhằm thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, để thương mại điện tử không chỉ phát triển ở đô thị mà lan tỏa trên toàn quốc.

Hiện nay, đơn hàng tại khu vực miền núi và hải đảo hiện chiếm tỷ lệ thấp, nhưng chi phí giao nhận cao gấp nhiều lần so với khu vực đô thị. Không ít đơn vị vận chuyển e ngại mở tuyến do lượng hàng chưa đủ lớn để đảm bảo hiệu quả.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, nơi nào có sự tham gia của chính quyền địa phương, doanh nghiệp logistics và các sàn thương mại điện tử, nơi đó thị trường nhanh chóng thay đổi. Các chương trình đưa nông sản lên sàn, hỗ trợ đào tạo bán hàng trực tuyến cho hợp tác xã, hộ sản xuất đã giúp nhiều sản phẩm địa phương lần đầu tiếp cận khách hàng toàn quốc.

Chị Nguyễn Thị Vân Nga, Phó Giám đốc Hợp tác xã Mai Sao Lạng Sơn chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, trước đây sản phẩm chủ yếu bán qua thương lái, giá bấp bênh. Từ khi tham gia thương mại điện tử, hợp tác xã được hướng dẫn cách chụp ảnh sản phẩm, xây dựng thương hiệu, xử lý đơn hàng, kết nối vận chuyển. Nhờ đó, sản lượng bán trực tuyến tăng đều, thị trường mở rộng tới các tỉnh phía Nam.

Tương tự, chị Vũ Thị Thắm, Giám đốc Hợp tác xã chế biến thực phẩm Gia Phú (Lào Cai) cho biết, thương mại điện tử đã giúp sản phẩm không chỉ bán cho khách du lịch mà còn tiếp cận người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành. Dù chi phí vận chuyển cao, nhưng khi xây dựng được hệ thống phân phối ổn định và thương hiệu rõ ràng, doanh nghiệp vẫn có thể duy trì kênh bán trực tuyến hiệu quả.

Những mô hình này cho thấy thương mại điện tử hoàn toàn có thể trở thành “cầu nối” giúp hàng hóa từ biên giới, hải đảo đi xa hơn, nếu được hỗ trợ đúng cách.

Xây dựng mạng lưới liên kết vùng quy mô

Đưa hàng hóa lên biên giới, hải đảo bằng thương mại điện tử không thể chỉ dựa vào nền tảng công nghệ. Đây là bài toán tổng hợp, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều yếu tố: hạ tầng số, logistics, đào tạo nguồn nhân lực và cơ chế chính sách.

Trước hết là hạ tầng. Cần phải có Internet băng rộng, sóng di động ổn định, hệ thống thanh toán số và kho vận là nền tảng để người dân có thể tham gia thương mại điện tử. Nếu kết nối không ổn định, chi phí vận chuyển quá cao hoặc thời gian giao hàng kéo dài, trải nghiệm người dùng sẽ bị ảnh hưởng, khó hình thành thói quen mua bán trực tuyến.

Bên cạnh đó, logistics được xem là “nút thắt” lớn nhất. Để đưa hàng hóa tới các khu vực biên giới, hải đảo, cần hình thành mạng lưới kho trung chuyển, điểm gom hàng, tuyến vận chuyển chuyên biệt. Một số doanh nghiệp logistics đang thử nghiệm mô hình kết hợp vận tải đường bộ, đường thủy, hàng không, đồng thời triển khai điểm nhận hàng tại địa phương thay vì giao tận nhà nhằm giảm chi phí.

Yếu tố thứ hai là con người. Nhiều hộ sản xuất ở miền núi, hải đảo chưa quen với việc bán hàng trực tuyến, thiếu kỹ năng sử dụng nền tảng số, chưa hiểu về tiêu chuẩn đóng gói, quản lý đơn hàng hay chăm sóc khách hàng. Do đó, đào tạo trở thành giải pháp then chốt.

Các chương trình tập huấn bán hàng online, xây dựng thương hiệu số, truy xuất nguồn gốc, quản trị gian hàng trên sàn thương mại điện tử đang được triển khai tại nhiều địa phương. Khi được hướng dẫn bài bản, người dân có thể chủ động đưa sản phẩm lên môi trường số, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào trung gian.

Theo ông Trần Cao Tiên, Giám đốc Hợp tác xã kinh doanh dịch vụ Xuân Hải (tỉnh Khánh Hoà), trước đây sản phẩm chỉ tiêu thụ trong tỉnh. Sau khi tham gia khóa đào tạo thương mại điện tử, hợp tác xã đã xây dựng gian hàng trên sàn, chuẩn hóa quy trình đóng gói, áp dụng tem truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, sản phẩm được khách hàng ở nhiều tỉnh, thành biết đến, doanh thu tăng rõ rệt.

Yếu tố thứ ba là liên kết vùng. Khi mỗi địa phương phát triển riêng lẻ, quy mô nhỏ, việc xây dựng chuỗi cung ứng và logistics sẽ khó hiệu quả. Nhưng nếu hình thành mạng lưới liên kết giữa các tỉnh, kết nối sản phẩm, vận chuyển, tiêu thụ, chi phí sẽ giảm và thị trường mở rộng.

Một số địa phương đã thử nghiệm mô hình đưa đặc sản vùng miền lên sàn theo nhóm sản phẩm, kết hợp quảng bá du lịch và thương mại điện tử. Cách làm này giúp tăng độ nhận diện, tạo hiệu ứng cộng hưởng, đồng thời khuyến khích người dân tham gia.

Việc xóa “vùng trắng” thương mại điện tử còn gắn với mục tiêu phát triển kinh tế số toàn diện. Khi người dân vùng biên giới, hải đảo có thể bán hàng trực tuyến, họ không chỉ tiếp cận thị trường rộng hơn mà còn nâng cao thu nhập, thay đổi phương thức sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Đây cũng là cách để hàng hóa Việt Nam lan tỏa mạnh mẽ hơn, không chỉ từ đô thị ra nông thôn mà từ biên giới, hải đảo vươn tới thị trường trong và ngoài nước.