Chất lượng tăng trưởng kinh tế đang được cải thiện, nâng cao

Những cải thiện về chất lượng tăng trưởng

Chất lượng tăng trưởng là thước đo hội tụ, phản ánh kết quả và là công cụ, động lực chủ yếu để một quốc gia phát triển bền vững, ngày càng củng cố sức mạnh thực chất và ổn định. Nâng cao chất lượng tăng trưởng là chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng (dựa vào vốn, lao động và khai thác tài nguyên) sang chiều sâu (dựa vào năng suất, khoa học, công nghệ và lao động có kỹ năng, ngày càng dựa vào tích lũy tài sản, vào xuất khẩu ròng của khu vực kinh tế trong nước), hướng tới phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững và bao trùm, thông qua đổi mới thể chế, cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hiện đại hóa hạ tầng, coi trọng bảo vệ môi trường, gắn kết tăng trưởng với cải thiện đời sống, công bằng và bảo đảm an sinh xã hội...

Ảnh minh họa: nld.com.vn

Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) tương đối ổn định và giai đoạn 2021-2025 đạt bình quân khoảng 6,3%/năm, thuộc nhóm nước tăng trưởng cao của khu vực và thế giới (bình quân giai đoạn 2016-2020 đạt mức 6,01%; giai đoạn 2011-2015 tăng bình quân 5,91%/năm). Quy mô GDP năm 2025 ước đạt hơn 510 tỷ USD, xếp thứ 32 trên thế giới, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.000USD, gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao. Lạm phát cơ bản được kiểm soát và có xu hướng giảm, năm 2025 tăng 3,31% (giai đoạn 2011-2015 tăng 7,65%; giai đoạn 2016-2020 tăng 3,14%).

Đặc biệt, chất lượng tăng trưởng có bước chuyển biến tích cực, đóng góp của các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt khoảng 47% năm 2025, so với mức 26,4% giai đoạn 2001-2010 và mức 30,2 % giai đoạn 2011-2015 và mức 38,4% trong 3 năm 2016-2018.

Tỷ trọng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm; tỷ trọng khu vực công nghiệp, xây dựng và khu vực dịch vụ tăng. Công nghiệp chế biến, chế tạo phát triển khá; tỷ lệ nội địa hóa được cải thiện. Nông nghiệp từng bước phát triển theo hướng sinh thái, xanh, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao chất lượng, hiệu quả, tiếp tục phát huy vai trò trụ đỡ trong nền kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Xây dựng nông thôn mới đạt nhiều kết quả nổi bật, thay đổi cơ bản diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống người dân.

Nhiều mô hình sản xuất, kinh doanh mới được hình thành, tạo tiền đề thuận lợi cho phát triển lực lượng sản xuất mới. Hoạt động sản xuất, kinh doanh của một số tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước đã có hiệu quả, góp phần giữ vững vị trí chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế. Bước đầu hình thành một số tập đoàn kinh tế tư nhân có quy mô lớn, hoạt động đa ngành, có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Chất lượng nguồn nhân lực ngày càng được nâng cao. Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội có bước phát triển bứt phá, nhiều công trình hạ tầng quan trọng quy mô lớn được đầu tư, nâng cấp, đường bộ cao tốc, sân bay, cảng biển, hạ tầng số..., góp phần làm thay đổi diện mạo đất nước và mở ra không gian phát triển mới. Chú trọng đầu tư phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhất là công nghệ cao, xây dựng trung tâm dữ liệu quốc gia; ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử... tạo động lực đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế.

Giải pháp để nâng cao hơn nữa chất lượng tăng trưởng

Tuy vậy, trên thực tế tăng trưởng kinh tế vẫn còn dựa nhiều vào vốn, lao động trình độ thấp, khai thác và bán tài nguyên thô, sử dụng công nghệ thấp và khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; tốc độ tăng trưởng không ổn định và chậm dần; hiệu quả sử dụng vốn, tiến bộ khoa học, công nghệ và các nguồn lực xã hội thấp (đáng chú ý hệ số ICOR của nền kinh tế đã tăng trở lại ở mức 7,6 lần của giai đoạn 2016-2020, tăng lên mức 8,5 lần giai đoạn 2021-2024); năng suất lao động chậm được cải thiện, phân hóa giàu nghèo tăng, dư địa chính sách tài khóa, tiền tệ bị thu hẹp, ảnh hưởng tới khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Khu vực dịch vụ, quy mô vẫn nhỏ bé và thường xuyên nhập siêu dịch vụ trong khi 10 năm liền (2015-2025) Việt Nam xuất siêu hàng hóa. Công nghiệp cơ bản vẫn gia công là phổ biến, phụ thuộc vào nguyên vật liệu nhập khẩu; doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm đa số, manh mún...

Những hạn chế về chất lượng tăng trưởng không chỉ bắt nguồn từ các yếu tố khách quan mà còn xuất phát từ những nguyên nhân sâu xa mang tính chủ quan, nhiều nút thắt mang tính thể chế, quản trị phát triển và tính cấu trúc, như: Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chưa hoàn thiện; năng lực quản trị nhà nước về kinh tế còn hạn chế; cơ cấu doanh nghiệp trong nước bất hợp lý và phân mảnh; chất lượng nguồn nhân lực và khoa học, công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu; kết cấu hạ tầng và liên kết vùng chưa đồng bộ. Quản trị phát triển bền vững chưa được tập trung đúng mức. Việc chuyển sang mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo còn chậm do khung chính sách chưa đầy đủ, nhận thức và động lực thúc đẩy chưa rõ nét.

Thế giới đang chứng kiến những chuyển động mang tính thời đại theo hướng vừa tiếp tục toàn cầu hóa và liên kết kinh tế, vừa gia tăng bảo hộ, đa cực, đa trung tâm, đa tầng, phân mảnh và phân tuyến mạnh, vừa cạnh tranh vừa hợp tác, thỏa hiệp. Xung đột quân sự và chiến tranh thương mại đã dẫn tới sự điều chỉnh chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất mới nhất là công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo tác động mạnh tới nền kinh tế-xã hội. Yêu cầu về đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực tạo ra các cơ hội và thách thức đan xen, tác động toàn diện đến sự phát triển của tất cả các nước, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, nỗ lực nâng cao chất lượng tăng trưởng trở thành yêu cầu cấp thiết và phương thức quan trọng nhất để Việt Nam sớm vượt qua bẫy thu nhập trung bình trở thành nước phát triển có thu nhập cao.

Để nâng cao chất lượng tăng trưởng, trước hết cần đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế, thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới, đẩy mạnh phát triển lực lượng sản xuất mới, với mục tiêu là nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh hiệu quả của nền kinh tế. Cần lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính và phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất, gắn với thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực.

Cần hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế. Đổi mới kinh tế nhà nước, trọng tâm là doanh nghiệp nhà nước theo các chuẩn mực quốc tế, tăng cường hiệu quả và vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước. Cơ cấu lại chi ngân sách nhà nước, tăng chi cho đầu tư phát triển, tập trung vào các ngành, lĩnh vực ưu tiên; tạo đột phá mạnh về cơ chế, chính sách nâng cao chất lượng, hiệu quả đầu tư công. Hiện đại hóa hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng.

Phát triển mạnh các ngành kinh tế biển, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên biển để khai thác, sử dụng hiệu quả không gian biển.

Hình thành hệ sinh thái và tăng cường chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với các doanh nghiệp trong nước, liên kết vùng, nội vùng, mở rộng và tổ chức lại không gian phát triển phù hợp với hệ thống hành chính mới. Xây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp của Nhà nước và tư nhân, các công ty cổ phần, đa sở hữu, có quy mô lớn, hoạt động hiệu quả, có năng lực cạnh tranh quốc tế ngang tầm khu vực và thế giới, đóng vai trò trụ cột, tiên phong và dẫn dắt trong một số lĩnh vực quan trọng. 

Có cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội để phát triển các mô hình kinh tế mới và các dự án trọng điểm, quy mô lớn như: Kinh tế số (tập trung vào công nghệ tài chính, tài sản số, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, các ngành công nghệ mới), kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, các vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế, đặc khu công nghệ, trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm dữ liệu quốc gia...

Chất lượng tăng trưởng kinh tế luôn gắn với chất lượng xây dựng và thực hiện đồng bộ thể chế quản lý phát triển xã hội hiện đại, bao trùm, bền vững, sự tham gia của các chủ thể, sự giám sát của nhân dân và sự gắn kết chặt chẽ chính sách kinh tế với chính sách xã hội. Cần coi trọng sự đồng bộ và chú ý tính hai mặt của chính sách, sự hài hòa lợi ích và ưu tiên lợi ích quốc gia, bảo vệ lợi ích hợp pháp của cộng đồng doanh nghiệp và quyền lợi người tiêu dùng. Đặc biệt cần giữ vững ổn định chính trị, niềm tin chính sách, niềm tin đầu tư và niềm tin thị trường.

Chất lượng tăng trưởng trong thời gian tới gắn liền chặt chẽ và sâu sắc với quá trình quán triệt và triển khai tốt các văn kiện Đại hội XIV, cũng như các Nghị quyết Trung ương quan trọng mới ban hành gần đây, nhất là Nghị quyết số 68-NQ/TW: Phát triển kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia; Nghị quyết số 57-NQ/TW: Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW: Đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước; Nghị quyết số 59-NQ/TW: Hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước.

Nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế là động lực và nền tảng quan trọng cho tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân, hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.