VinFuture 2025: Lan tỏa khoa học phụng sự nhân loại, vì một cuộc sống tốt đẹp hơn

Hành trình khám phá, dấn thân và không ngừng đặt câu hỏi

Trong tọa đàm “Đổi mới sáng tạo và chất bán dẫn hữu cơ” ở Đại học Bách khoa Hà Nội, Giáo sư Richard Henry Friend (Đại học Cambridge - Anh; Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture) chia sẻ về hành trình nghiên cứu của mình từ những năm tháng còn là sinh viên đến thời điểm công nghệ OLED ra đời và lan tỏa khắp thế giới. Hành trình ấy giúp ông nhận ra khoa học không phải kho kiến thức đóng kín mà luôn ẩn chứa những bất ngờ dành cho những ai dám bước vào nó.

Giáo sư Richard Henry Friend đưa người nghe trở về năm 1989, thời điểm vệt sáng xanh mờ hiện lên trong thí nghiệm đã mở đường cho sự ra đời của điốt phát quang hữu cơ. “Đó là một bước tiến lớn. Từ vệt sáng mờ ấy, chúng ta có những màn hình OLED tuyệt vời ngày hôm nay, nhờ nỗ lực của nhiều kỹ sư và doanh nghiệp”, Giáo sư Richard Henry Friend chia sẻ.

GS Richard Henry Friend gửi thông điệp đến sinh viên Việt Nam rằng, điều mà ông xem là xem là cốt lõi của hành trình nghiên cứu, đó là bản chất của khoa học nằm ở khả năng mở ra điều bất ngờ mỗi khi ta bước vào phòng thí nghiệm. Chỉ khi vào phòng thí nghiệm, ta mới phát hiện mình còn rất nhiều thứ phải học.

Quang cảnh chương trình “Giao lưu cùng Chủ nhân Giải thưởng VinFuture 2025”.

Ở chương trình “Giao lưu cùng Chủ nhân Giải thưởng VinFuture 2025”, Giáo sư María Esperanza Martínez-Romero (Mexico), người được vinh danh với Giải Đặc biệt dành cho Nhà khoa học đến từ các quốc gia đang phát triển chia sẻ, lần đầu tiên đến với Việt Nam nhưng mọi thứ với bà quá tuyệt vời, trong đó có cả giải thưởng của VinFuture. Mơ ước thủa nhỏ của bà là trở thành nhà bảo tồn voi và được làm việc tại châu Phi. Tuy nhiên, khi bà nghiên cứu vi khuẩn, bà nhận ra, đó cũng là cách bày tỏ tình yêu thương với động vật, bởi từ đó, Giáo sư María Esperanza Martínez-Romero có thể tìm ra những vi khuẩn có lợi cho sự phát triển của các loài động vật. 

Câu chuyện về Giáo sư María Esperanza Martínez-Romero mở ra theo cách giản dị, chân thành, từ câu chuyện tuổi thơ, đến quá trình bước chân vào hành trình nghiên cứu ra những phát kiến quan trọng cho ngành nông nghiệp. Công trình của bà có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực sinh thái học vi sinh vật thông qua việc nhấn mạnh vào sự đa dạng vi sinh, mối cộng sinh vượt ra ngoài cây họ đậu, ứng dụng thực tiễn trong bối cảnh nguồn lực hạn chế.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các loại phân bón sinh học này có thể giúp tăng khả năng chống chịu của cây trồng và góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho nhân loại.

Giáo sư María Esperanza Martínez-Romero cho biết mong chờ cơ hội hợp tác với các nhà khoa học Việt Nam, đặc biệt là các sinh viên trẻ để xây dựng hệ thống vi khuẩn bản địa của riêng Việt Nam, đem lại những lợi ích cho ngành nông nghiệp Việt Nam. 

Giáo sư María Esperanza Martínez - Romero giao lưu tại chương trình.

Xây dựng các giống lúa lai sinh sản dòng vô tính 

Từ góc độ khác, các nhà khoa học được vinh danh với Giải Đặc biệt dành cho Nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới Giáo sư Venkatesan Sundaresan (Hoa Kỳ), Giáo sư Raphaël Mercier (Đức), Tiến sĩ Emmanuel Guiderdoni (Pháp), Tiến sĩ Imtiyaz Khanday (Hoa Kỳ) và Tiến sĩ Delphine Mieulet (Pháp) mang đến với hành trình xây dựng các giống lúa lai sinh sản dòng vô tính. Công trình giúp duy trì ưu thế lai trong những vụ gieo trồng tiếp theo, tạo ra hạt giống năng suất cao với chi phí thấp hơn, từ đó góp phần cải thiện an ninh lương thực cho hàng triệu người.

Giáo sư Raphaël Mercier, Giám đốc khoa Sinh học nhiễm sắc thể tại Viện Nghiên cứu Di truyền Cây trồng Max Planck, Đức cho biết, cách đây 15 năm, ông và các cộng sự nghiên cứu một số loại thực vật sinh sản vô tính trong tự nhiên. Đó là một số loại thực vật không cần thụ tinh hoặc thụ phấn vẫn tạo ra hạt như bồ công anh. Cánh hoa của nó giúp phát tán hạt giống. Việc nghiên cứu cơ chế này xuất phát hoàn toàn từ quá trình quan sát tự nhiên. Sau đó, ông nhận thấy nghiên cứu này có thể hữu ích cho nông nghiệp.

Hình thức sinh sản vô tính cho phép bảo tồn các đặc tính mong muốn và tạo ra dòng thuần nhanh chóng, sử dụng cho nhiều loại cây trồng, hỗ trợ người nông dân. Với việc nghiên cứu ra “hạt giống vô tính” có thể áp dụng với tất cả các loại cây trồng cho phép tăng sản lượng 20-30% đối với bất cứ loại cây trồng nào.

Giáo sư Raphaël Mercier mong muốn công nghệ hạt giống vô tính sẽ được áp dụng rộng rãi, kể cả trong canh tác hữu cơ. Ông hy vọng, thông qua Tuần lễ Khoa học - Công nghệ VinFuture 2025, nghiên cứu của ông và cộng sự có thể được các nhà khoa học Việt Nam quan tâm, từ đó mở ra hướng hợp tác nghiên cứu lựa chọn giống lúa lai phù hợp để nhân bản bằng phương pháp hạt giống vô tính cho những cánh đồng tại Việt Nam.

Chia sẻ với các bạn trẻ Việt Nam, Giáo sư Mary-Claire King (Hoa Kỳ) đã truyền thông điệp cảm hứng nghiên cứu, sáng tạo, đặc biệt là với phụ nữ trẻ. Bà là người được trao Giải Đặc biệt VinFuture 2025 dành cho Nhà khoa học nữ vì sự phát hiện gen BRCA1 liên quan đến nguy cơ ung thư vú và buồng trứng, đặt nền móng cho các xét nghiệm di truyền, chương trình tầm soát và điều trị theo hướng cá thể hóa.

Giáo sư Mary-Claire King cho biết, bà đã làm khoa học hơn 50 năm, nhưng khi nhìn lại hành trình, bà nhận thấy cứ 10 năm lại có những đột phá về khoa học công nghệ. Theo bà, người làm nghiên cứu khoa học rất vất vả, phải chấp nhận thất bại và luôn tiếp nhận với một thái độ tích cực nhất. Giáo sư chia sẻ, trong sự nghiệp nghiên cứu, mỗi khi bà có một ý tưởng, hướng nghiên cứu nào đó, sẽ có nhiều người nhìn vào và nói điều đó là vô lý, rất vô lý. Nhưng sau đó nghiên cứu được công bố thì lại có người học theo, và nhiều người sau đó làm theo. Những người từng chê cũng nhanh chóng quay trở lại và nói biết rằng ý tưởng sẽ thành công. Do đó, hãy vững tin vào bản thân mình. 

Giáo sư Maura L. Gillison (Hoa Kỳ), một trong bốn nhà khoa học giành giải Chính Giải thưởng VinFuture 2025 chia sẻ, bản thân bà từng rất mong muốn trở thành bác sĩ và từng là bác sĩ nội trú. Nhưng vì mong muốn giúp đỡ được nhiều người hơn, bà đã đi theo hướng nghiên cứu lâm sàng về phân tử học. Giáo sư Gillison cũng thừa nhận những nghiên cứu của bà từng phải nhận không ít sự nghi ngờ của người ngoài, thậm chí cả từ đồng nghiệp, cho rằng đây là nghiên cứu vô lý. Bà kể, có thời điểm cấp trên đã phải dành một nửa số lương của mình để chia sẻ cho bà trang trải chi phí sinh hoạt, khích lệ bà tiếp tục theo đuổi hướng nghiên cứu của mình.

Chương trình “Giao lưu cùng Chủ nhân Giải thưởng VinFuture 2025” không chỉ truyền cảm hứng mạnh mẽ về giá trị của khoa học mà còn khuyến khích thế hệ trẻ dám ước mơ, bước ra khỏi vùng an toàn và cống hiến vì lợi ích cộng đồng. Đây chính là tinh thần mà Giải thưởng VinFuture mong muốn lan tỏa - khoa học phụng sự nhân loại, vì một cuộc sống tốt đẹp hơn.