TP Hồ Chí Minh: Căn hầm bí mật ở ngoại thành nuôi giấu cán bộ cách mạng

Theo lời ông Trần Thái Hà, Phó giám đốc Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định, cách trung tâm TP Hồ Chí Minh khoảng 45km về hướng Bắc có một ngôi nhà đặc biệt. Đây từng là điểm tập kết vũ khí trước khi chuyển vào nội đô Sài Gòn, phục vụ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đồng thời là căn cứ bí mật nuôi giấu cán bộ cách mạng cho đến ngày toàn thắng 30-4-1975.

Tìm đến căn nhà, chúng tôi gặp ông Dương Văn Tròn (61 tuổi), con trai út của chiến sĩ biệt động Dương Văn Ten. Trong không gian giản dị, ông Tròn chậm rãi kể lại những năm tháng cả gia đình cùng tham gia nuôi giấu lực lượng biệt động Sài Gòn - Gia Định, đồng thời dẫn chúng tôi xuống thăm căn hầm bí mật nằm phía sau gian thờ.

Ông Dương Văn Tròn (bên phải) giới thiệu về căn hầm bí mật trong nhà.

Ông cho biết, từ năm 1962, cha ông cùng các đồng đội quyết định đào một căn hầm lớn ngay dưới nền nhà. Do ban ngày địch kiểm soát gắt gao, việc đào hầm chỉ có thể tiến hành vào ban đêm, người này mệt thì người khác thay. Các thành viên trong gia đình ông cũng tham gia rất tích cực. Đất đào lên được âm thầm chuyển ra vườn, lấp vào các chỗ trũng rồi phủ cỏ, cây để ngụy trang.

Căn hầm được giấu kín dưới lớp gạch nền, cao khoảng 1m, dài khoảng 40m, trong đó có khoang lớn khoảng 30m² dùng để cất giấu vũ khí và làm nơi sinh hoạt, hội họp của cán bộ cách mạng. Vách hầm được gia cố bằng đất sét pha đá ong, bảo đảm độ bền và hạn chế sạt lở. Từ trong nhà, nhiều ngách hầm thông ra bên ngoài, với các miệng hầm được bố trí cạnh bụi tre, chuồng bò, tất cả đều được ngụy trang hết sức kín đáo.

Vách hầm được gia cố bằng đất sét pha đá ong, bảo đảm độ bền và hạn chế sạt lở.

Đến năm 1963, khi công trình hoàn tất, vũ khí bắt đầu được chuyển về. Các anh chị của ông Tròn khi ấy đảm nhận nhiệm vụ cảnh giới, hễ phát hiện dấu hiệu bất thường là lập tức báo động để cán bộ xuống hầm, xóa dấu vết. Khi cán bộ ẩn nấp dài ngày, họ lại âm thầm tiếp tế lương thực, nước uống. Nhiều cán bộ cấp cao từng họp và trú ẩn tại đây, trong đó có Thiếu tướng Trần Hải Phụng, nguyên Tư lệnh Quân khu Sài Gòn - Gia Định, Anh hùng LLVT nhân dân Ngô Thanh Vân - người chỉ huy đội biệt động đánh vào đại sứ quán Mỹ trong Tết Mậu Thân 1968…

Các miệng hầm thông ra ngoài vườn.

Chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công, giai đoạn 1966-1967, ông Chín Ten nhận vũ khí từ Trung ương Cục miền Nam đưa về cất giấu trong hầm, sau đó từng bước vận chuyển ra quốc lộ bằng xe bò, bàn giao cho ông Năm Lai (Anh hùng LLVT nhân dân Trần Văn Lai) để đưa vào nội đô. Dưới vỏ bọc của một người thợ mộc, trên xe là bàn ghế, tủ thờ, ván gỗ… nhưng bên trong lại được khoét rỗng để giấu vũ khí - một cách làm vừa táo bạo, vừa sáng tạo. Những hiện vật này hiện được lưu giữ tại Bảo tàng TP Hồ Chí Minh.

Sau năm 1968, căn hầm vẫn tiếp tục phát huy vai trò là nơi cất giấu vũ khí, nuôi giấu cán bộ phục vụ Chiến dịch Hồ Chí Minh. Khắc ghi lời dặn của cha, nhiều năm qua, anh chị em ông Tròn vẫn gìn giữ ngôi nhà và căn hầm gần như nguyên vẹn. Mỗi khi có đoàn khách đến tham quan, tìm hiểu, họ kể lại câu chuyện về những tháng ngày cả gia đình tham gia hoạt động cách mạng, như một cách trao truyền ký ức cho thế hệ sau.

Phó giám đốc Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định Trần Thái Hà cho biết: Căn hầm của gia đình ông Chín Ten là một trong những minh chứng sinh động cho nghệ thuật xây dựng cơ sở bí mật, cũng như tinh thần dũng cảm, mưu trí của lực lượng biệt động Sài Gòn - Gia Định trong kháng chiến. Đó là một mảnh ghép trong bức tranh toàn cảnh của một lực lượng đặc biệt trong suốt chiều dài lịch sử, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ hôm nay.