Tháo gỡ thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực Nhà nước ở địa phương

Thể hiện rõ vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương

Báo cáo tình hình tổ chức và kết quả hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026; phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp của Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2026 - 2031, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, Phó Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Hữu Đông cho biết: Từ đầu nhiệm kỳ 2021 - 2026 đến nay, mặc dù phải đối mặt với nhiều khó  khăn, thách thức, đặc biệt ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, tình hình bất ổn của kinh tế - chính trị thế giới và khu vực, Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp đã phát huy tinh thần nghiêm túc, trách nhiệm để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật, thể hiện được vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri và Nhân dân địa phương. 

Hoạt động của HĐND các cấp ngày càng dân chủ, thực chất, chất lượng và hiệu quả, có nhiều đổi mới cả trong tư duy và thực tiễn hành động. Những kết quả này được ghi nhận toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, có dấu ấn nổi bật, thể hiện qua các khía cạnh sau: 

Thứ nhất, đổi mới trong công tác tổ chức kỳ họp và ban hành nghị quyết. HĐND các cấp đã chủ động cụ thể hóa nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh/thành phố, triển khai chương trình, kế hoạch hoạt động toàn khóa và hàng năm một cách phù hợp, hiệu quả. Đổi mới, nâng cao chất lượng kỳ họp HĐND bảo đảm sôi nổi, thực chất, phát huy trí tuệ các đại biểu trong việc quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương; ban hành các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, an sinh xã hội.

Đặc biệt, sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, HĐND các cấp đã chủ động, khẩn trương rà soát toàn diện các cơ chế, chính sách áp dụng trước đây; kịp thời điều chỉnh, khắc phục những nội dung chồng chéo, không còn phù hợp; đồng thời ban hành các nghị quyết thống nhất khung chính sách chung trên toàn địa bàn.

Việc rà  soát, đối chiếu được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực, bảo đảm quá trình chuyển tiếp diễn ra thông suốt, không làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh  doanh, không phát sinh thủ tục hành chính mới, tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai, nâng cao chất lượng giám sát và thẩm tra. Hoạt động giám sát chất vấn, giải trình của HĐND, Thường trực HĐND được đổi mới, có trọng tâm, trọng điểm, thực chất, tập trung vào các vấn đề cử tri quan tâm. Nội dung giám  sát được lựa chọn “đúng và trúng”, quan trọng, thiết thực, phù hợp thực tiễn của địa phương. Sau giám sát, chất vấn, giải trình, nhiều vấn đề tồn tại, hạn chế, dân  sinh, bức xúc đã được các cấp, các ngành tổ chức khắc phục và có chuyển biến tích cực, được cử tri, Nhân dân đánh giá cao. 

Thứ ba, duy trì chất lượng hoạt động tiếp xúc cử tri, tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo: Công tác tiếp xúc cử tri, tiếp dân, đôn đốc giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo của công dân tiếp tục được nâng cao chất lượng theo hướng bài bản, khoa học, sát dân, gần dân, tập trung đôn đốc, giải quyết các vấn đề, kiến nghị dân sinh, bức xúc của cử tri và Nhân dân. 

Thứ tư, đẩy mạnh thông tin tuyên truyền và chuyển đổi số. Cùng với việc đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, HĐND các cấp đẩy mạnh công tác  tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong tổ chức kỳ họp không giấy, quản lý văn bản điện tử, tiếp nhận ý kiến cử tri trực tuyến và một số hoạt động chuyên môn khác. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của HĐND trong giai đoạn mới, khẳng định vai trò của HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông những kết quả nổi bật trên là nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy Đảng và hướng dẫn cụ thể, kịp thời từ các cơ quan Trung ương. Cùng với đó, đến từ sự chủ động, trách nhiệm cao trong hoạt động của Thường trực HĐND, các Ban, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND các cấp. Ngoài ra, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan và sự ủng hộ của Nhân dân cùng các  điều kiện bảo đảm và sự hỗ trợ hiệu quả từ đội ngũ tham mưu, giúp việc HĐND các cấp.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động của HĐND các cấp trong  nhiệm kỳ qua vẫn còn một số tồn tại, hạn chế cần được nhìn nhận khách quan, đó là chất lượng một số hoạt động chưa cao: một số đề án, tờ trình, báo cáo và dự thảo nghị quyết do UBND chuẩn bị còn chậm, nội dung chưa bảo đảm chất lượng, tính khả thi chưa cao; hoạt động giám sát một số nơi chưa sâu sát, chưa kịp thời; việc thu thập ý kiến của cư tri tại một số đơn vị, địa phương có thời điểm còn mang tính hình thức…

Tháo gỡ thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực Nhà nước ở địa phương

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông nhấn mạnh, nhiệm kỳ HĐND 2026 - 2031, là nhiệm kỳ đầu tiên HĐND thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời thực hiện nhiều chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Nhiệm kỳ 2026 - 2031 đặt mục tiêu tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp sau sáp nhập; bảo đảm HĐND thực sự là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân; nâng cao tính chủ động, chuyên nghiệp trong xây dựng nghị quyết, hoạt động giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương; qua đó góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội và xây dựng chính quyền địa phương hiện đại, minh bạch, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. 

Hiện thực hóa các mục tiêu trên, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu cho rằng, HĐND các cấp nhiệm kỳ tới cần tập trung thực hiện những giải pháp:

Thứ nhất, tiếp tục quán triệt sâu sắc, chấp hành nghiêm túc, thể chế hóa đồng bộ, giám sát quyết liệt, thực hiện hiệu quả thực chất Nghị quyết đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ hai, tăng cường kiểm soát quyền lực Nhà nước ở địa phương, kịp thời chấn chỉnh, nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong việc chấp hành Nghị quyết của HĐND, phát huy tinh thần trách nhiệm, vai trò trung tâm của đại biểu HĐND trên tất cả các mặt công tác để đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các ban của HĐND, tổ đại biểu HĐND.

Thứ ba, tăng cường bám sát cơ sở, gần dân lắng nghe và kịp thời phản ánh tâm tư nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND, nhằm nâng cao năng suất làm việc và phục vụ cử tri một cách hiệu quả hơn.

Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Kết luận số 18 đưa ra các nhóm nhiệm vụ giải pháp để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Quốc hội cũng đã ban hành nghị quyết giao Chính phủ tổ chức thực hiện. Theo đó, HĐND và chính quyền địa phương cần tiếp tục khắc phục những bất cập trong quá trình hoạt động nhiệm kỳ vừa qua, nâng cao hiệu quả hoạt động nhiệm kỳ tới để tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân địa phương hoàn thành các mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đã đề ra.

Thứ tư, HĐND các cấp cần tập trung tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với HĐND. Hoàn thiện các quy định pháp luật, văn bản hướng dẫn hoạt động của HĐND. Tăng cường công tác hướng dẫn, giám sát, bảo đảm các điều kiện hoạt động của HĐND. Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền và ứng dụng công nghệ thông tin...

Nhiệm kỳ 2021 - 2026, HĐND cấp tỉnh đã tổ chức 1.950 kỳ họp, nhiều gấp 1,5 lần nhiệm kỳ trước và tập trung vào năm cuối của nhiệm kỳ. Trong đó, có tới 1.281 kỳ họp chuyên đề để giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách như dịch bệnh, điều chỉnh ngân sách và kiện toàn nhân sự sau sáp nhập.

Nhiều địa phương đã đổi mới mạnh mẽ bằng hình thức kỳ họp không giấy, biểu quyết qua phần mềm điện tử và số hóa, phát tài liệu kỳ họp. HĐND cấp tỉnh đã ban hành 30.832 nghị quyết. Các nghị quyết được xây dựng đúng quy trình, bám sát thực tiễn, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và ổn định đời sống Nhân dân, đặc biệt là các chính sách an sinh xã hội sau sáp nhập.