Nước Pháp trước bài toán ổn định và cân đối nguồn lực

Theo Reuters, sau cuộc họp nội các khẩn cấp ngày 19-10, Thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu chỉ đạo chính quyền địa phương áp dụng lệnh giới nghiêm tại những khu vực chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của bạo loạn. Ông nhấn mạnh các biện pháp này mang tính cục bộ, đồng thời không loại trừ khả năng ban bố tình trạng khẩn cấp nếu cần thiết.

Theo đó, tại Paris, lệnh giới nghiêm ban đêm được áp dụng ở một số khu vực quanh Quảng trường Cộng hòa và khu mua sắm Les Halles. Lyon hạn chế tụ tập trước khi thực hiện giới nghiêm tại những địa bàn nhất định, còn Marseille cấm tụ tập, biểu tình trong khung giờ quy định. Nice cùng một số địa phương thuộc tỉnh Nord cũng áp dụng biện pháp hạn chế đi lại đối với người vị thành niên. Các quyết định được đưa ra sau những ngày đường phố ở nhiều thành phố trở thành nơi đụng độ. Xe cộ bị đốt, cửa hàng bị cướp phá, nhiều công trình bị phóng hỏa. Hình ảnh Tòa thị chính có từ thế kỷ 19 tại Limoges cháy dữ dội, tháp đồng hồ và mái nhà sụp đổ... đã gây chấn động dư luận.

Các thanh niên quá khích đập vỡ cửa kính một cửa hàng trong các cuộc đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát tại Paris, ngày 18-10. Ảnh: AP

Theo số liệu giới chức Pháp cung cấp, tính đến cuối tuần qua, hơn 2.500 người đã bị bắt trong làn sóng bạo lực và khoảng 1.000 cảnh sát bị thương. Phòng Thương mại và Công nghiệp Pháp cho biết, hơn 2.000 cửa hàng, doanh nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp, thiệt hại ước tính hàng trăm triệu euro.

Chính phủ tuyên bố sẽ sử dụng mọi công cụ để lập lại trật tự. Riêng tại Paris, 200 điều tra viên được huy động truy tìm những người tham gia đập phá, cướp tài sản. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định những kẻ phá hoại phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, đồng thời cam kết không đánh đồng người biểu tình ôn hòa, có yêu cầu chính đáng với các nhóm gây rối.

Trước những diễn biến hỗn loạn, Thủ tướng Sébastien Lecornu cáo buộc một “mạng lưới ngầm” cực tả kích động bạo loạn nhằm gây hỗn loạn trước cuộc bầu cử Tổng thống Pháp năm 2027, song không nêu rõ tổ chức hay người đứng đầu. Trong khi đó, lãnh đạo Đảng Nước Pháp Bất khuất Jean-Luc Mélenchon chỉ trích biện pháp mạnh tay của cảnh sát. Bà Marine Le Pen, thuộc Đảng Tập hợp Quốc gia, lại công kích sự bất lực của chính phủ và kêu gọi nhanh chóng trấn áp.

Cuộc tranh cãi về trách nhiệm vì thế càng gây thêm sức ép lên nỗ lực kiểm soát tình hình của chính quyền đương nhiệm. Theo bình luận viên Tim Lister của CNN, chia rẽ trong giới chính trị là một phần nguyên nhân khiến khủng hoảng dai dẳng tại Pháp thời gian qua. Những rạn nứt từng làm Quốc hội nước này bế tắc sau cuộc bầu cử sớm năm 2024 nay tiếp tục bộc lộ khi nước Pháp cần tìm tiếng nói chung.

Làn sóng bất bình bắt đầu từ tháng 9, với các cuộc bãi khóa đòi cải thiện điều kiện giáo dục, bổ sung giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất. Phong trào sau đó thu hút công đoàn cùng nhiều nhóm xã hội, mở rộng sang phản đối giá nhiên liệu, chi phí sinh hoạt và tình trạng dịch vụ công suy giảm.

Theo WSJ, Tổng Liên đoàn Lao động Pháp kêu gọi tăng lương, trợ cấp, phúc lợi xã hội và ngăn chặn vật giá leo thang. Giáo sư Emile Chabal, Đại học Edinburgh, nhận định những phong trào có hình thức, yêu cầu khác nhau đều gắn với sức ép tài chính và vấn đề nợ công mà Pháp chật vật ứng phó suốt hai thập kỷ gần đây.

Nghịch lý mà nước Pháp đang phải đối mặt là trong khi người dân cần nhà nước hỗ trợ nhiều hơn, nhà nước lại đang phải chật vật tìm cách giảm chi tiêu. Nợ công của Pháp đang ở mức khoảng 4.000 tỷ USD, tương đương 119% quy mô nền kinh tế. Khi lãi suất trái phiếu tăng, chi phí trả lãi được dự báo lên khoảng 100 tỷ USD vào năm 2027. Cùng lúc đó, dân số già hóa làm tăng chi phí y tế và lương hưu.

Theo nhà bình luận Stacy Meichtry của WSJ, khó khăn bắt nguồn từ nhiều thập kỷ chi tiêu vượt khả năng để duy trì hệ thống phúc lợi hào phóng ở Pháp. Thực tế là Pháp chưa cân đối được ngân sách kể từ năm 1974. Dưới thời Tổng thống Emmanuel Macron, các khoản hỗ trợ để ứng phó với phong trào “áo vàng”, đại dịch Covid-19 và khủng hoảng năng lượng tiếp tục tạo sức ép lên ngân sách.

Một số biện pháp hỗ trợ tạm thời được áp dụng nhưng bị kéo dài nhiều năm, trong khi việc thu hẹp hỗ trợ khó nhận được đồng thuận. Sau cuộc bầu cử quốc hội năm 2024, lực lượng của ông Macron mất thế đa số nên các đề xuất cắt giảm chi tiêu lớn vấp phải sự phản đối. Chính phủ khó thông qua ngân sách trong khi nhu cầu đầu tư cho dịch vụ công vẫn cấp thiết.

Lĩnh vực giáo dục cho thấy rõ tình thế giằng co ấy. Theo Bộ Giáo dục Pháp, trong năm học 2024-2025, gần 10% số tiết học tại các trường trung học công lập không có giáo viên đứng lớp. Chính phủ công bố dự thảo ngân sách năm 2027 dành 65,5 tỷ euro cho giáo dục, nhưng những bức xúc về vật giá và chi phí sản xuất vẫn thúc đẩy các nhóm khác xuống đường.

Trước mắt, chính phủ cam kết trợ cấp thất nghiệp một phần cho người lao động không thể làm việc vì bạo loạn, thúc đẩy bảo hiểm bồi thường và hỗ trợ các khu vực thiệt hại. Về lâu dài, lựa chọn khó khăn hơn nhiều. Trong khi các ứng viên tổng thống đưa ra cam kết tăng chi tiêu, giới đầu tư lo ngại tình hình tài khóa tiếp tục xấu đi.

Trong bối cảnh nan giải đó, chính quyền của Tổng thống Emmanuel Macron khó có thể tự giải quyết được mâu thuẫn giữa kỳ vọng lớn của xã hội và khả năng ngân sách eo hẹp. Khi cuộc bầu cử tổng thống đang đến gần, thách thức với nước Pháp là phải tìm được sự đồng thuận cho những lựa chọn khó khăn ấy, trước khi những cơn thịnh nộ trên đường phố và tình trạng bế tắc trên chính trường tiếp tục thổi bùng những mâu thuẫn trong lòng nước Pháp.