Hé lộ quỹ đầu tư 300 tỷ USD trong thỏa thuận Mỹ - Iran

Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất trong thỏa thuận này là kế hoạch thành lập một quỹ đầu tư tư nhân trị giá 300 tỷ USD để tái thiết đất nước Iran. Hãng Reuters dẫn các nguồn tin am hiểu thoả thuận cho biết, hơn một nửa số tiền này đã được các nhà đầu tư cam kết đóng góp.

Quỹ này dự kiến sẽ mang tên Quỹ Tái thiết và Phát triển, được thiết kế như một công cụ đầu tư tư nhân hoàn toàn, không sử dụng ngân sách chính phủ hay các khoản trợ cấp từ Mỹ. Các nguồn tin cho biết các công ty từ Mỹ, châu Á, Trung Đông, Nam Mỹ và châu Phi đã đồng ý cung cấp hơn 150 tỷ USD. Trong số đó, các doanh nghiệp từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia và Mỹ là những đơn vị tiên phong cam kết đầu tư.

Các lĩnh vực đầu tư chính bao gồm năng lượng, hậu cần, sản xuất và vận tải. Trước đó, Iran từng yêu cầu Mỹ bồi thường chiến tranh 400 tỷ USD, nhưng Washington đã bác bỏ yêu cầu này. Thay vào đó, ý tưởng về một quỹ tái thiết đã ra đời như một giải pháp thay thế.

Đối với Mỹ, việc thúc đẩy đầu tư phát triển kinh tế cho Iran được xem như một "củ cà rốt" để thuyết phục nước này tiến tới một thỏa thuận hạt nhân cuối cùng, đồng thời giúp chính quyền Tổng thống Trump giải trình với người dân rằng "không một đồng xu tiền thuế nào của người dân được sử dụng" trong kế hoạch này.

Iran hiện sở hữu những lợi thế kinh tế to lớn nhưng chưa được khai thác hết do các lệnh trừng phạt kéo dài. Iran hiện nắm giữ trữ lượng khí đốt tự nhiên và trữ lượng dầu mỏ lớn hàng đầu thế giới, cùng với đó là lực lượng lao động trẻ, trình độ học vấn cao với hơn 92 triệu dân. Quỹ tái thiết được kỳ vọng sẽ giúp Iran tăng tốc quá trình phục hồi sau chiến tranh và tiếp tục thu hút dòng vốn từ thị trường tài chính toàn cầu trong tương lai.

Tuy nhiên, quỹ này sẽ chỉ được thành lập và đi vào hoạt động sau khi Mỹ và Iran ký kết thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân. Trong giai đoạn 60 ngày kể từ khi ký bản ghi nhớ, các nhà quản lý quỹ sẽ làm việc với các quan chức Iran và các nhà đầu tư để lên kế hoạch chi tiết cho các dự án.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hàn Quốc, ông Park Il, chia sẻ vào ngày 16/6 rằng: "Chính phủ Hàn Quốc hy vọng rằng một thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân Iran giữa Mỹ và Iran sẽ đạt được, để hòa bình và ổn định ở Trung Đông có thể được khôi phục càng sớm càng tốt". Ông cũng khẳng định Hàn Quốc sẽ "đóng vai trò mang tính xây dựng trong quá trình tái thiết khu vực Trung Đông".

Về mặt quân sự và địa chính trị, thỏa thuận yêu cầu mở cửa ngay lập tức eo biển Hormuz, một tuyến đường vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới vốn đã bị phong tỏa kể từ khi xung đột nổ ra vào ngày 28/2.

Thị trường năng lượng đã có những phản ứng tích cực trước thông tin này khi giá dầu thô Brent giảm từ mức đỉnh 125 USD mỗi thùng vào cuối tháng 4 xuống còn hơn 80 USD mỗi thùng vào giữa tháng 6.

Tuy nhiên, phía Iran tuyên bố rằng dù không thu phí chính thức trong giai đoạn ngừng bắn, họ sẽ thực thi các giao thức quản lý riêng và thu "phí dịch vụ" đối với các tàu qua lại, một động thái được giới chuyên gia coi là cách Tehran duy trì ảnh hưởng đối với eo biển Hormuz.

Bản ghi nhớ hiểu biết giữa Mỹ và Iran đã được ký kết điện tử vào ngày 14/6 và một buổi lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ. Dù vậy, tương lai của thỏa thuận vẫn còn mong manh khi các vấn đề về chương trình hạt nhân và việc Israel rút quân khỏi Lebanon vẫn là những rào cản lớn chưa được giải quyết triệt để.