Động lực thúc đẩy năng lượng xanh ở Nga

Theo Izvestia, những cuộc khủng hoảng năng lượng quy mô lớn mà thế giới phải đối mặt trong những năm gần đây đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình điện khí hóa nền kinh tế và phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Ngày càng nhiều quốc gia, trong đó có Anh, các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU), Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Philippines, Việt Nam, Hàn Quốc và Nhật Bản đang nỗ lực tăng cường khả năng bảo đảm an ninh năng lượng.

Nhà máy điện gió Kola tại tỉnh Murmansk (Nga). Ảnh: RIA Novosti

Phát triển điện gió đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Theo Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (GWEC), công suất điện gió trên thế giới đang không ngừng tăng, được thúc đẩy bởi giá nhiên liệu tăng cao, các chính sách giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hydrocarbon và xu hướng hướng tới sản xuất thân thiện với môi trường. Đặc biệt, điện gió ngoài khơi đang được phát triển mạnh mẽ. Theo GWEC, chỉ riêng trong năm 2025, thế giới đã đưa vào vận hành hơn 9GW công suất điện gió ngoài khơi mới. Nhờ đó, tổng công suất điện gió ngoài khơi toàn cầu đạt 92,5GW, đủ cung cấp điện cho hơn 100 triệu hộ gia đình.

Nga cũng đặc biệt quan tâm đến các nguồn năng lượng tái tạo. Thoạt nhìn, điều này có vẻ khá nghịch lý: Một quốc gia sở hữu trữ lượng khí đốt và than đá khổng lồ cũng như công nghệ hạt nhân tiên tiến lại sẵn sàng đầu tư những khoản tiền lớn vào các trang trại điện gió. Tuy nhiên, ngành điện gió ở Nga có lịch sử phát triển lâu đời và có thể được coi là một di sản từ thời Liên Xô-từng là một trong những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực này. Các nhà máy điện gió đầu tiên xuất hiện từ những năm 1920-1930. Đến thập niên 1950, Liên Xô sản xuất hàng nghìn thiết bị điện gió mỗi năm, được sử dụng để khai thác những vùng đất hoang và cung cấp năng lượng cho các vùng ở Bắc Cực. Sau khi phát hiện các mỏ dầu khí ở Siberia và ngành công nghiệp hạt nhân phát triển, việc xây dựng các nhà máy điện gió đã bị đình chỉ. Ngành điện gió bước vào thời kỳ phục hưng từ thập niên 1990, được thúc đẩy bởi quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.

Ngày nay, tại Nga, xu hướng này đang tiếp tục được đẩy mạnh. Năm 2018, điện gió và điện mặt trời chỉ chiếm 0,42% trong cơ cấu cân bằng năng lượng của Nga. Con số này đã tăng lên trong những năm gần đây, mặc dù các nguồn phát điện truyền thống vẫn chiếm phần lớn. Hiện công suất điện gió của Nga đạt khoảng 2,42GW. Theo dự báo của Hiệp hội Công nghiệp điện gió Nga, đến năm 2030, tổng công suất lắp đặt của các trang trại điện gió tại Nga có thể đạt 5,5GW. Đến năm 2035, con số này ít nhất sẽ đạt 7,3GW với triển vọng tăng lên 8GW nếu điện gió được đưa vào các thị trường bán lẻ và các hệ thống năng lượng độc lập. Theo đó, cuối thập kỷ này, điện gió có thể chiếm khoảng 2-2,5% trong tổng cơ cấu cân bằng năng lượng của Nga.

Nga chú trọng khai thác tiềm năng điện gió tại các khu vực lạnh giá, có gió mạnh. Ảnh: RIA Novosti

Điện gió phát triển hiệu quả nhất tại những nơi có tiềm năng tự nhiên cao, đồng thời có hạ tầng lưới điện đáp ứng yêu cầu truyền tải. Vì vậy, các nhà máy điện gió trước hết được xây dựng ở miền Nam nước Nga như vùng Stavropol và tỉnh Rostov. Tại các khu vực này đã triển khai những trang trại điện gió lớn nhất của Công ty Cổ phần Rosatom Năng lượng tái tạo (tên gọi trước đây là NovaWind) thuộc Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga (Rosatom). Bên cạnh đó, vùng Viễn Đông và khu vực Bắc Cực cũng có tiềm năng rất lớn để phát triển loại hình năng lượng này. Gió mạnh khiến những khu vực này trở nên lý tưởng cho việc phát triển điện gió ngoài khơi. Tại Bắc Cực, một doanh nghiệp lớn khác trên thị trường là Công ty EL5-Energo thuộc Tập đoàn Lukoil đang tham gia phát triển lĩnh vực này. Một dự án đáng chú ý được Công ty triển khai trong những năm gần đây là Nhà máy điện gió Kola tại tỉnh Murmansk. Mỗi năm, Nhà máy điện gió Kola sản xuất hơn 750GWh điện. Nhà máy có 57 tua-bin gió, đủ khả năng cung cấp hoàn toàn điện năng cho một thành phố có dân số hơn 100.000 người.

Đằng sau định hướng phát triển lĩnh vực năng lượng tái tạo là những tính toán kinh tế rõ ràng, khi các nguồn năng lượng này giúp tiết kiệm hydrocarbon để dành cho các ngành công nghiệp khác hoặc xuất khẩu. Một động lực quan trọng khác thúc đẩy việc sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo là xu hướng toàn cầu hướng tới chương trình ESG (môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp). Các tập đoàn công nghiệp lớn của Nga đang tích cực hợp tác với những quốc gia ngày càng siết chặt việc áp dụng thuế carbon xuyên biên giới. Sử dụng năng lượng xanh giúp giảm lượng khí thải carbon của sản phẩm, qua đó hạn chế nguy cơ sản phẩm phải chịu các khoản thuế bổ sung. Theo Phó giáo sư Vladislav Silkin, giảng viên Khoa Địa lý và Công nghệ thông tin địa lý thuộc Trường Đại học Nghiên cứu Quốc gia “Trường Kinh tế Cao cấp” (HSE), chi phí đầu tư ban đầu cao cho việc xây dựng các tua-bin gió sẽ được bù đắp về lâu dài nhờ chi phí vận hành tương đối thấp và không phải chi cho nhiên liệu. Việc phát triển các dự án điện gió có thể giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm hàng trăm tỷ ruble.