Đồng bằng sông Cửu Long chủ động trước cao điểm xâm nhập mặn

Cống Bắc Đông trên Quốc lộ 62 với chức năng ngăn mặn, trữ ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Cảnh Nhật

Chủ động theo dõi, cảnh báo xâm nhập mặn

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, vùng giữa ĐBSCL, ranh mặn 4g/l trên các cửa sông Cửu Long sẽ vào sâu nhất khoảng 42 - 55km trong đợt từ 17 - 20/3. Trên hệ thống sông Vàm Cỏ, độ mặn có thể lấn sâu 55 - 60km vào cuối tháng 3.

Xâm nhập mặn được kiểm soát bởi các hệ thống thủy lợi, nếu vận hành hợp lý các công trình kiểm soát mặn sẽ không ảnh hưởng đến sản xuất.

Ở vùng ven biển ĐBSCL, mặn xâm nhập sâu trong các kỳ triều cường. Việc vận hành thủy điện có thể làm thay đổi chế độ dòng chảy và ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc có thể khiến mặn vào sâu hơn so với dự báo. Vì vậy, để đảm bảo sản xuất trong các tháng mùa khô, các địa phương cần tăng cường giám sát độ mặn và cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo.

Tại thành phố Cần Thơ, qua rà soát của ngành chức năng, khoảng 12.266ha lúa tại 7 xã, phường có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi hạn hán, xâm nhập mặn. Ngoài ra, khoảng 8.000ha cây ăn trái tại các địa phương như Vĩnh Viễn, Xà Phiên, Lương Tâm, Long Phú, Kế Sách, An Thạnh, Cù Lao Dung có thể chịu tác động.

Theo ông Nguyễn Văn Đắc, Phó Chủ tịch UBND xã Cù Lao Dung, hiện địa phương đang bước vào cao điểm mùa khô, độ mặn xung quanh xã phổ biến trên 4‰, tương đương các năm trước; xâm nhập mặn đã vào sâu sông Hậu, gây khó khăn đối với sản xuất nông nghiệp.

Nhằm bảo vệ sản xuất trước những diễn biến của thời tiết, Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ đã đề nghị các địa phương, đơn vị chuyên môn tăng cường quản lý sản xuất trồng trọt; đẩy mạnh quan trắc, dự báo và thông tin kịp thời về nguồn nước, diễn biến xâm nhập mặn thông qua nhiều kênh như phát thanh, truyền hình và mạng xã hội để người dân chủ động ứng phó phù hợp.

Bên cạnh đó, các đơn vị chuyên môn và các xã, phường cũng vận hành hệ thống cống hợp lý, tích cực trữ nước ngọt và công bố lịch vận hành cống để nông dân trữ nước ngọt. Đồng thời, tiến hành khảo sát các hệ thống công trình thủy lợi để có biện pháp duy tu, sửa chữa các công trình bị hư hỏng, xuống cấp.

Còn tại An Giang, dự báo mùa khô năm nay đến muộn hơn trung bình nhiều năm. Độ mặn cao nhất mùa khô có thể xuất hiện vào nửa cuối tháng 3 đầu tháng 4/2026 và ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy vậy, nguy cơ thiếu nước cục bộ và xâm nhập mặn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp tại các vùng ven biển từ Rạch Giá đến Hà Tiên, vùng ven sông Cái Lớn, sông Cái Bé, các xã vùng U Minh Thượng và các vùng núi.

Tăng cường giải pháp bảo đảm nguồn nước

Ngày 20/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ra Công điện số 15/CĐ-TTg về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn ở ĐBSCL. Theo đó, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố được yêu cầu tăng cường theo dõi sát diễn biến, dự báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước, xâm nhập mặn để triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp.

Các địa phương chủ động phương án ứng phó với các tình huống xâm nhập mặn tăng cao bất thường, tuyệt đối không để hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng làm ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh, người dân, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục… thiếu nước ngọt phục vụ sinh hoạt.

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, khu vực ĐBSCL, thời kỳ mặn cao nhất ở giai đoạn cuối tháng 3 đến tháng 4/2026, với ranh giới mặn từ 4g/l từ 42 - 55km từ cửa sông. Việc tích nước bất thường có thể làm mặn vào sâu 50 - 60km. Vì vậy, các địa phương cần chủ động các giải pháp thích ứng với hạn hán, xâm nhập mặn.

Riêng vùng ven biển ĐBSCL, trong mùa khô, xâm nhập mặn bất thường có thể làm ảnh hưởng đến nguồn nước và sản xuất trong các hệ thống thủy lợi ven biển như vùng Gò Công, cù lao Bảo và cù lao An Hóa (tỉnh Vĩnh Long), vùng ven biển thuộc hệ thống Nam Mang Thít (tỉnh Vĩnh Long) và hệ thống Long Phú - Tiếp Nhật.

Do đó, Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam khuyến nghị cần chủ động tích trữ nước hợp lý và sử dụng nước tiết kiệm, đặc biệt là tại các vùng trồng cây ăn trái thuộc Châu Thành, Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc, Mỏ Cày Nam (tỉnh Vĩnh Long); vùng Kế Sách (Cần Thơ), đồng thời chuẩn bị các phương án ứng phó kịp thời.

Tại Vĩnh Long, ông Lưu Nhuận, Giám đốc Trung tâm Nước sạch nông thôn tỉnh cho biết, đơn vị đã xây dựng kế hoạch ứng phó theo từng cấp độ rủi ro, với mục tiêu không để người dân thiếu nước sinh hoạt theo chỉ đạo của ngành và lãnh đạo tỉnh.

Theo kịch bản cao điểm, khi độ mặn vượt 2‰, nguồn nước dự trữ trong ao, mương, đập tạm cạn dần, dự kiến từ tháng 3 đến tháng 5/2026, tỉnh sẽ triển khai vận chuyển 39.800m³ nước thô bằng sà lan về 5 nhà máy gồm Tân Hào, Lương Phú, Phước Long, Long Định và Bình Khánh Đông. Hợp đồng vận chuyển nước thô đã được ký kết, sẵn sàng triển khai khi độ mặn tăng cao.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường các địa phương khuyến cáo nông dân thường xuyên theo dõi độ mặn, kiểm tra nguồn nước trước khi tưới, củng cố hệ thống đê bao, áp dụng biện pháp tưới tiết kiệm, sử dụng giống cây trồng chịu mặn và hạn chế xuống giống ở những vùng có nguy cơ thiếu nước hoặc xâm nhập mặn cao.