Đề xuất cấm tham gia đấu giá đối với cá nhân 'bỏ cọc'

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 19/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Đề xuất nâng mức tiền đặt trước từ 20% đến 50%

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) trước Quốc hội, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật bao gồm 07 chương, 64 điều với nhiều điểm mới căn bản.

Thứ nhất, về tiêu chuẩn đấu giá viên (Điều 11): Dự thảo Luật mở rộng quy định, cho phép các cá nhân có trình độ đại học trở lên trong tất cả các ngành, lĩnh vực đều có thể trở thành đấu giá viên. Quy định này thay thế việc hạn chế trình độ đại học trong một số lĩnh vực như luật, kinh tế, tài chính, ngân hàng, quản trị kinh doanh của Luật hiện hành, nhằm phù hợp với định hướng khuyến khích, thúc đẩy việc đấu giá tài sản thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân tự nguyện lựa chọn bán thông qua đấu giá cũng như thông lệ nghề đấu giá quốc tế.

Thứ hai, về doanh nghiệp đấu giá tài sản (Điều 19): Dự thảo Luật quy định việc thành lập, tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tài sản trên cơ sở luật hóa các quy định của Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh. Theo đó, doanh nghiệp đấu giá tài sản được thành lập, tổ chức và hoạt động theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và có đăng ký ngành, nghề kinh doanh dịch vụ đấu giá tài sản.

Thứ ba, về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản bắt buộc phải bán thông qua đấu giá (Chương III): Dự thảo Luật có nhiều điều chỉnh mang tính đột phá như: Chỉ yêu cầu niêm yết tại UBND cấp xã đối với tài sản là bất động sản; Luật hóa quy định của Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP nhằm tháo gỡ khó khăn trong đấu giá quyền sử dụng đất; theo đó, nâng tỷ lệ tiền đặt trước lên thành từ 20% đến 50% giá khởi điểm trong đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân.

Bổ sung quy định người tham gia đấu giá đã nộp hồ sơ, tiền đặt trước hợp lệ và tham dự phiên đấu giá thì được coi là đã đồng ý trả giá với giá ít nhất bằng với giá khởi điểm, nhằm hạn chế tình trạng "cò mồi", người không có nhu cầu mua thực sự vẫn tham gia đấu giá để trục lợi. Quy định thủ tục đấu giá rút gọn đơn giản, thuận lợi hơn đối với một số tài sản có giá khởi điểm nhỏ hoặc cần xử lý nhanh.

Luật hóa Nghị quyết số 66.21/2026/NQ-CP, bổ sung quy định đấu giá bằng hình thức trực tuyến trên Hệ thống đấu giá trực tuyến đối với một số loại tài sản. Sửa đổi, bổ sung quy định về hủy kết quả đấu giá trong một số trường hợp nhằm bảo đảm phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan.

Rà soát, sửa đổi các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, quyền và nghĩa vụ của đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá, địa điểm xem tài sản, việc sử dụng tài khoản định danh, sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2 khi tham gia đấu giá trực tuyến, đấu giá không thành, cũng như quyền và nghĩa vụ của người có tài sản và người trúng đấu giá.

Thứ tư, về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản tự nguyện (Chương IV): Dự thảo bổ sung một Chương riêng quy định trình tự, thủ tục đấu giá đối với tài sản thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân tự nguyện lựa chọn bán thông qua đấu giá. Theo đó, chủ sở hữu tài sản có thể thỏa thuận trình tự, thủ tục linh hoạt, lựa chọn hình thức, phương thức đấu giá phù hợp. Đồng thời, cho phép tổ chức hành nghề đấu giá được hợp tác với các tổ chức hành nghề đấu giá trong và ngoài nước, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Thứ năm, về chế tài xử lý đối với người trúng đấu giá (Điều 56): Nhằm khắc phục triệt để tình trạng tham gia đấu giá để trục lợi, gây tác động tiêu cực đến thị trường bất động sản, dự thảo Luật thể chế hóa quy định của Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP, bổ sung quy định cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất ở đối với cá nhân trúng đấu giá nhưng "bỏ cọc".

Đồng thời, người trúng đấu giá có hành vi vi phạm quy định của pháp luật đấu giá hoặc pháp luật liên quan dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy sẽ không được nhận lại khoản tiền đặt cọc để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại.

Cần thiết lập rõ cơ chế xử lý tài sản, tiền đã thanh toán

Trình bày Báo cáo thẩm tra tóm tắt dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng lưu ý đối với việc lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá tài sản: Đề nghị quy định ngay trong Luật các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản và phạm vi áp dụng. Đối với tài sản có giá khởi điểm hoặc tổng giá khởi điểm thấp, giao Chính phủ quy định cụ thể ngưỡng giá, trường hợp và phương thức lựa chọn. Trường hợp áp dụng cơ chế chỉ định, cần quy định rõ điều kiện, tiêu chí, phạm vi, trách nhiệm giải trình và công khai kết quả; nếu có từ hai tổ chức hành nghề đấu giá trở lên đáp ứng yêu cầu thì phải bảo đảm lựa chọn theo tiêu chí khách quan, công khai, bình đẳng, tránh phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người có tài sản.

Về tiền đặt trước và xử lý tiền đặt trước: Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng mức tối đa 50% là tương đối cao, có thể tác động đến khả năng tiếp cận đấu giá, chi phí vốn và mức độ cạnh tranh. Vì vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung số liệu, đánh giá cụ thể về tình trạng trả giá cao nhưng không thanh toán, hiệu quả của việc tăng tiền đặt trước; làm rõ căn cứ lựa chọn mức 20% - 50% và tiêu chí xác định mức cụ thể trong khoảng này nhằm bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu phòng ngừa vi phạm và tính cạnh tranh trong đấu giá.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần thiết lập rõ cơ chế xử lý tài sản, tiền đã thanh toán, chi phí hợp lý, trách nhiệm bồi thường và quyền lợi của bên thứ ba ngay tình. Bổ sung hậu quả pháp lý tương ứng đối với trường hợp người có tài sản đấu giá tự ý hủy giao kết, hủy hợp đồng mua bán, không phê duyệt hoặc hủy quyết định phê duyệt kết quả. Đồng thời, rà soát tính thống nhất về thời hạn, thời hiệu khiếu nại, khởi kiện và yêu cầu hủy kết quả đấu giá với pháp luật dân sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát đầy đủ các quy định chuyển tiếp đối với các trường hợp đang thực hiện theo Luật hiện hành và chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện cần thiết để triển khai thi hành Luật đồng bộ ngay khi có hiệu lực.