Ngành Tài chính thay đổi như thế nào sau khi tinh gọn 3.600 đầu mối?

Trụ sở Bộ Tài chính sau sắp xếp tinh gọn bộ máy. Ảnh: B.S

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng nền quản trị hiện đại, kiến tạo một bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là yêu cầu khách quan và nhiệm vụ trọng tâm. Với vai trò tham mưu, quản lý các nguồn lực tài chính quốc gia, Bộ Tài chính đã chủ động đi đầu trong tiến trình này với những bước đi quyết liệt, toàn diện và đạt được nhiều kết quả bứt phá.

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ Tài chính đã triển khai một đợt sắp xếp, kiện toàn quy mô lớn trên cơ sở hợp nhất với Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Đồng thời, Bộ cũng tiếp nhận một số chức năng, nhiệm vụ từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp và Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia.

Sau sắp xếp, các tầng nấc trung gian, sự phân tán và chồng chéo chức năng đã được khắc phục triệt để. Những con số thống kê đã minh chứng cho sự quyết liệt này: Bộ máy toàn ngành giảm khoảng 3.600 đầu mối, tương đương mức giảm 37% so với trước khi hợp nhất.

Điểm nhấn đột phá là việc giảm toàn bộ cấp tổng cục, cắt giảm hơn 100 đầu mối cấp vụ, cục và hàng nghìn đầu mối cấp phòng, chi cục và tương đương. Số lượng đơn vị sự nghiệp công lập cũng ghi nhận mức giảm mạnh tới 62%.

Cụ thể, Bộ Tài chính đã tổ chức lại 6 Tổng cục (Thuế, Hải quan, Thống kê, Dự trữ Nhà nước, Kho bạc Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) theo mô hình Cục và tương đương.

Hệ thống ngành dọc được kiện toàn tinh gọn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Cục Thuế, Cục Hải quan, Cục Thống kê, Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoạt động theo mô hình 3 cấp (Trung ương, tỉnh, cơ sở); trong khi Cục Dự trữ Nhà nước, Kho bạc Nhà nước hoạt động theo mô hình 2 cấp (Trung ương, tỉnh).

Việc hợp nhất tạo điều kiện để gắn kết chặt chẽ hơn giữa công tác hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội với quản lý ngân sách, đầu tư công và huy động, phân bổ nguồn lực. Phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính được mở rộng bao quát toàn diện hơn, từ tài chính - ngân sách đến quản lý các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, thất nghiệp.

Dù trải qua 2 đợt sắp xếp lớn, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức toàn ngành đã chủ động thích ứng, giúp bộ máy vận hành ổn định, thông suốt. Các đơn vị cơ bản không để xảy ra tình trạng gián đoạn nhiệm vụ: Hệ thống Thuế tổ chức thu vượt dự toán; hệ thống bảo hiểm xã hội giải quyết đầy đủ, kịp thời các chế độ cho người dân.

Cùng với đó, Bộ đẩy mạnh kết nối, chia sẻ hệ thống cơ sở dữ liệu về thuế, hải quan, kho bạc, đầu tư để hình thành nền tảng dữ liệu tài chính thống nhất. Tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình không ngừng tăng, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ xã hội.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình vận hành mô hình mới vẫn còn những "điểm nghẽn". Phạm vi quản lý mở rộng làm gia tăng khối lượng công việc. Sự thiếu đồng bộ về dữ liệu giữa ngành Tài chính và các ngành khác (như dữ liệu đất đai) dẫn đến khó khăn trong giải quyết thủ tục hành chính công. Việc tổ chức lại theo địa bàn, khu vực cũng làm tăng phạm vi quản lý, đặc biệt gây áp lực lớn tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, hải đảo - nơi điều kiện đi lại và hạ tầng còn nhiều hạn chế.

Đáng chú ý, một vấn đề cấp thiết hiện nay là sự thiếu hụt nhân lực thống kê tại cơ sở. Trước đây, với hơn 11.000 đơn vị hành chính cấp xã, cả nước có khoảng 5.500 biên chế thực hiện công tác thống kê (mỗi xã tương đương 0,5 suất). Tuy nhiên, sau khi sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp, các xã hiện chưa bố trí công chức chuyên trách thống kê, dẫn đến thiếu đầu mối phối hợp, thu thập và chia sẻ thông tin.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, Bộ Tài chính đã đề ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình:

Một là, tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực; rà soát, phân định rõ chức năng để khắc phục tình trạng chồng chéo, bảo đảm mỗi nhiệm vụ có một đầu mối chịu trách nhiệm chính.

Hai là, hoàn thiện cơ chế phối hợp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát.

Ba là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đổi mới công tác tuyển dụng, đào tạo gắn với vị trí việc làm; chú trọng phát triển đội ngũ có kỹ năng số và tư duy quản lý đa ngành.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu dùng chung; mở rộng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý, điều hành.

Năm là, tăng cường cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục; lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Đồng thời, Bộ Tài chính kiến nghị các cấp có thẩm quyền sớm hoàn thiện chính sách tiền lương gắn với vị trí việc làm và có chính sách hỗ trợ thỏa đáng cho cán bộ chịu ảnh hưởng sau sắp xếp, đặc biệt là người phải di chuyển nơi làm việc.

Để đảm bảo chất lượng công tác quản lý, Bộ cũng đề nghị các địa phương xem xét, sớm bố trí 1 công chức chuyên trách công tác thống kê tại cấp xã để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.