Tăng tốc giải ngân, tạo động lực cho tăng trưởng

Trong bối cảnh khối lượng vốn cần giải ngân còn lớn, việc tăng tốc tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, đẩy nhanh các dự án trọng điểm là yêu cầu cấp thiết để thúc đẩy tăng trưởng và hoàn thành các mục tiêu phát triển năm 2026.

Nhiều khó khăn ảnh hưởng tới tiến độ giải ngân

Hơn 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công được bố trí trong năm 2026, chiếm hơn 35% tổng chi ngân sách nhà nước cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương không chỉ là nguồn lực đầu tư lớn nhất từ trước đến nay mà còn là "phép thử" đối với năng lực điều hành và tổ chức thực thi. 

Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, đến hết tháng 6-2026, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết gần 1 triệu tỷ đồng cho các nhiệm vụ, dự án. Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng hơn 14,7 nghìn tỷ đồng, tổng số vốn đã phân bổ đạt hơn 987 nghìn tỷ đồng, tương đương 97,9% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Dự án cao tốc Bắc-Nam phía Đông sử dụng nguồn vốn đầu tư công đã hoàn thành, đưa vào sử dụng. Ảnh: QUYỀN LINH

Tuy nhiên, vẫn còn hơn 20,7 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 2,1% kế hoạch, chưa được phân bổ chi tiết tại 10 bộ, cơ quan Trung ương và 27 địa phương. Nguyên nhân chủ yếu là nhiều dự án mới được giao bổ sung kế hoạch vốn từ đầu tháng 6 cần thời gian hoàn thiện các thủ tục đầu tư; một số dự án đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn do không còn nhu cầu để điều chuyển cho bộ, cơ quan và địa phương có nhu cầu sử dụng...

Theo số liệu của Bộ Tài chính, tính đến ngày 2-7, cả nước đã giải ngân hơn 360 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 35,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tính tới thời điểm này, có 8 bộ, cơ quan và 23 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước. Trong đó một số bộ và địa phương đạt tỷ lệ giải ngân tốt với khối lượng vốn lớn như: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, TP Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, TP Hải Phòng. Ở chiều ngược lại, còn 25 bộ, cơ quan Trung ương và 1 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước; trong đó, 7 bộ, cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 5% và chưa giải ngân.

Nhìn vào kết quả chung cho thấy, tiến độ giải ngân tiếp tục được duy trì ở mức khá trong bối cảnh khối lượng vốn rất lớn. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn đầu của năm, trong khi khối lượng công việc cần hoàn thành trong những tháng cuối năm còn rất lớn. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, nhiều khó khăn vẫn đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện các dự án. Nổi bật là tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng tại một số khu vực, trong khi nhu cầu phục vụ các công trình trọng điểm tăng cao.

Việc điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương chưa thật sự đồng bộ, cùng với biến động giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển đã làm gia tăng chi phí đầu tư của nhiều dự án. Công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là điểm nghẽn lớn khi nhiều địa phương còn vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, giá bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Bên cạnh đó, năng lực quản lý của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu; một số địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính còn thiếu cán bộ chuyên trách về đầu tư công, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Ngoài những yếu tố khách quan, thực tế trong công tác giải ngân cho thấy điểm nghẽn không chỉ ở cơ chế, chính sách mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm của người đứng đầu. Bởi cùng một mặt bằng thể chế, cùng một hệ thống quy định, nhưng kết quả giải ngân giữa các bộ, ngành, địa phương vẫn có sự chênh lệch đáng kể, dẫn đến việc chuẩn bị đầu tư của một số dự án vẫn chưa kỹ, kế hoạch vốn chưa sát với khả năng thực hiện, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc điều chuyển vốn trong quá trình triển khai.

Thẳng thắn nhìn nhận vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh khó khăn trong công tác giải ngân, có những dự án chờ phân bổ vốn mới chuẩn bị dự án, trong khi luật đã quy định chuẩn bị dự án sẵn sàng, công bố, phân bổ vốn và triển khai. "Ở đây có câu chuyện sợ trách nhiệm và lúng túng trong triển khai". Bên cạnh đó là khó khăn trong việc tiếp cận vốn của doanh nghiệp ngoài nhà nước...

Dự án cao tốc Bắc-Nam phía Đông sử dụng nguồn vốn đầu tư công đã hoàn thành, đưa vào sử dụng. Ảnh: QUYỀN LINH

Quyết liệt tháo gỡ điểm nghẽn, tăng tốc giải ngân

Để thúc tiến độ giải ngân và bảo đảm chất lượng của từng đồng vốn, hoàn thành mục tiêu năm 2026 đưa hơn 1 triệu tỷ đồng hiện hữu thành loạt công trình giao thông, hạ tầng kinh tế-xã hội, trường học, bệnh viện, dự án chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ liên tục yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án. Tinh thần xuyên suốt là không để vốn đầu tư công nằm chờ, không để dự án chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan và phải nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong từng khâu tổ chức thực hiện.

Đối với các dự án giao thông và công trình trọng điểm quốc gia, trọng tâm được đặt vào việc giải quyết dứt điểm những vướng mắc về giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu xây dựng và thủ tục đầu tư. Các địa phương được yêu cầu chủ động rà soát, cấp phép khai thác mỏ vật liệu theo quy định, điều phối nguồn cung giữa các khu vực, bảo đảm đủ vật liệu phục vụ thi công, không để xảy ra tình trạng công trình phải dừng hoặc giãn tiến độ vì thiếu nguyên liệu. Song song với đó, Bộ Xây dựng được giao theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, phối hợp với các địa phương điều tiết nguồn cung, hạn chế biến động giá, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án triển khai đúng kế hoạch.

Về phía Bộ Tài chính, cơ quan này tiếp tục tăng cường theo dõi tiến độ giải ngân của từng bộ, ngành và địa phương; thường xuyên rà soát để kịp thời tham mưu điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai sang những dự án có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn, bảo đảm sử dụng hiệu quả từng đồng vốn ngân sách nhà nước.

Cùng với việc đôn đốc tiến độ, yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công cũng được đặt ra. Những trường hợp thiếu trách nhiệm, gây chậm trễ hoặc làm ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân sẽ bị xem xét xử lý nghiêm. Một trong những giải pháp mới nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ là việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24-6-2026 về việc phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công.

Cơ chế này nhằm lượng hóa trách nhiệm, đánh giá khách quan hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện của từng đơn vị. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, phương án chấm điểm được xây dựng trên các nguyên tắc cụ thể, có tính đến quy mô vốn, tiến độ thực hiện theo tháng, quý, năm và các yếu tố khách quan không thuộc trách nhiệm của đơn vị. Kết quả chấm điểm định kỳ sẽ là công cụ cảnh báo, đôn đốc những nơi giải ngân chậm; trong khi điểm số cả năm sẽ trở thành căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, công tác thi đua, khen thưởng và trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan.

Bên cạnh các giải pháp về tổ chức thực hiện, Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, trong đó nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến đầu tư công, ngân sách nhà nước, đấu thầu, xây dựng, đất đai; đơn giản hóa thủ tục hành chính theo hướng minh bạch, rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án. Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý, bảo đảm đầu tư công thực sự trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng và phát triển bền vững.