Sửa đổi luật để hoàn thiện cơ chế bảo vệ người tiêu dùng
Thực tiễn thi hành cho thấy, cần sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin, triển khai hiệu quả công tác phân cấp, phân quyền.
Bộ Công Thương đang tiến hành lấy ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sau đây gọi tắt là dự án luật). Thực tiễn thi hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cho thấy, cần sửa đổi luật để hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin của người tiêu dùng, triển khai hiệu quả công tác phân cấp, phân quyền.
Thực tiễn thi hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được ban hành ngày 20 tháng 6 năm 2023 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2024. Giai đoạn 2024 - 2025 đã và đang chứng kiến nhiều biến động, thay đổi đáng kể, có tác động to lớn tới quá trình thực thi các quy định của Luật.
Ngày 06/3/2026, Bộ Công Thương tổ chức lấy ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ảnh: Đồng Cường
Thực tiễn thi hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cho thấy, quy định về bảo vệ thông tin của người tiêu dùng còn có sự giao thoa, trùng lặp nhất định với các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đặc biệt liên quan đến khái niệm thông tin, phạm vi thu thập, mục đích sử dụng và cơ chế thể hiện sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.
Quy định về bảo vệ thông tin của người tiêu dùng còn nhiều cách hiểu, cách làm khác nhau, tạo ra sự không thống nhất trong triển khai. Cụ thể: về quy định thể hiện sự đồng ý của người tiêu dùng đối với các phạm vi thu thập, mục đích sử dụng thông tin của người tiêu dùng còn chưa rõ ràng, đầy đủ, có thể tiềm ẩn nguy cơ bỏ lọt nội dung bảo vệ thông tin của người tiêu dùng. Nhận thức và ý thức tuân thủ quy định về bảo vệ thông tin của người tiêu dùng tại doanh nghiệp còn hạn chế, còn mang tính hình thức.
Việc thu thập và sử dụng thông tin của người tiêu dùng trong các giao dịch số đang ngày càng trở thành một vấn đề nhạy cảm, khi người tiêu dùng chưa hoàn toàn kiểm soát được các mục đích và phạm vi sử dụng thông tin của người tiêu dùng của mình. Thêm vào đó, các hành vi gian lận, lừa đảo trong môi trường thương mại điện tử cũng làm gia tăng các khiếu nại liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng.
Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng làm rõ mục đích, phạm vi thu thập và sử dụng thông tin, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời tăng cường minh bạch và quyền tự quyết của người tiêu dùng đối với thông tin cá nhân.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước xác định việc tổ chức hoạt động thanh tra theo hướng tập trung đầu mối tại Thanh tra Chính phủ và thanh tra cấp tỉnh. Trong bối cảnh đó, việc duy trì chức năng thanh tra của Ủy ban nhân dân cấp huyện trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không còn phù hợp với mô hình tổ chức thanh tra mới theo Luật Thanh tra năm 2025 và yêu cầu tinh gọn bộ máy, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền. Do vậy, cần sửa đổi quy định liên quan nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với thực tiễn tổ chức thực thi.
Việc phân quyền và phân cấp có tác động mạnh mẽ đến công tác triển khai, nhưng để đảm bảo thành công, các địa phương cần được hỗ trợ thêm về nguồn lực tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất. Tuy nhiên, nguồn lực tại các địa phương để thực hiện các nhiệm vụ còn chưa được đảm bảo. Mặc dù các văn bản hướng dẫn đã được ban hành đầy đủ, nhưng một số địa phương thiếu nhân sự chuyên môn, cơ sở vật chất và thiết bị cần thiết để triển khai hiệu quả công tác phân cấp, phân quyền.
Một số nhiệm vụ phân cấp, phân quyền còn mới đối với một số địa phương, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực và năng lực của địa phương còn hạn chế và khối lượng nhiệm vụ tăng đột biến. Việc điều chỉnh, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian ngắn gây khó khăn, lúng túng cho các cán bộ trong quá trình tham chiếu để áp dụng.
Hoàn thiện cơ chế bảo vệ người tiêu dùng
Trên cơ sở rà soát các chủ trương, đường lối của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế có liên quan đến chính sách của dự án luật, Bộ Công Thương đã lựa chọn và dự kiến quy phạm hóa nội dung, giải pháp thực hiện chính sách trong dự thảo văn bản sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Các đại biểu góp ý tại hội thảo lấy ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ngày 06/3/2026. Ảnh: Đồng Cường
Cụ thể đối với chính sách về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền kết hợp nội dung cải cách thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, nội dung, giải pháp được lựa chọn: Điều chỉnh phân cấp, phân quyền nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương cho Bộ trưởng Bộ Công Thương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Phân định thẩm quyền của UBND cấp tỉnh với Ủy ban nhân dân cấp xã để thống nhất với quy định tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại và Nghị định số 139/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định phân định thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Công Thương.
Theo đó, Bộ Công Thương đề xuất sửa đổi: Điều 32, khoản 5 Điều 33, khoản 4 Điều 37, khoản 5 Điều 39, khoản 3 Điều 40, khoản 3 Điều 47, khoản 2 Điều 53, khoản 3 Điều 56, Điều 57, Điều 58, khoản 2 Điều 73, tại khoản 3 Điều 75, khoản 5 Điều 75, khoản 6 Điều 75 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 đã được phân quyền, phân cấp tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CP.
Đối với chính sách về tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ pháp luật, nội dung, giải pháp được lựa chọn: Hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin của người tiêu dùng, bảo đảm sự đồng bộ với khoản 1 Điều 16 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 (xuất phát từ việc khái niệm thông tin của người tiêu dùng và dữ liệu cá nhân có sự trùng lặp nhất định). Nghị quyết số 190/2025/QH 15 ngày 19/02/205 của Quốc hội khóa XV quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước quy định sắp xếp tổ chức thanh tra tại các bộ, ngành TW và thanh tra tại các sở, ngành địa phương tập trung 1 đầu mối tại Thanh tra Chính phủ và thanh tra cấp tỉnh.
Vì vậy, việc bỏ chức năng thanh tra của UBND cấp huyện tại khoản 10 Điều 75 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 là phù hợp với Luật Thanh tra 2025 và bối cảnh thực tiễn hiện nay.
Đề xuất, bổ sung nội dung: Mục đích thu thập, sử dụng thông tin vào khoản 2 Điều 17 Luật Bảo vệ người tiêu dùng 2023 thành: “2. Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thiết lập phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin đồng ý cung cấp và bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này, điểm b và điểm c khoản 3 Điều 18 của Luật này”. Bãi bỏ cụm từ “Thanh tra” tại Khoản 10 Điều 75.
Trên thế giới, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục thể hiện rõ vai trò và ý nghĩa đối với sự phát triển của nền kinh tế, trong đó, một số vấn đề nổi bật, mang tính toàn cầu tiếp tục được quan tâm, cụ thể là sự phát triển mạnh mẽ, bùng nổ của thương mại điện tử, kinh tế số kéo theo việc tăng cường hiệu quả bảo vệ thông tin của người tiêu dùng.
