EU ‘siết’ đông lạnh cá ngừ tiêu thụ trực tiếp: Doanh nghiệp Việt cần lưu ý gì?

EU sẽ áp dụng chuẩn đông lạnh - 18°C

Liên minh châu Âu (EU) vừa ban hành Quy định ủy quyền Delegated Regulation (EU) 2025/1449 sửa đổi Phụ lục III của Quy định (EC) số 853/2004, theo hướng siết chặt điều kiện đông lạnh đối với cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp. Quy định mới được đánh giá sẽ tác động đáng kể tới hoạt động khai thác, chế biến và xuất khẩu cá ngừ vào thị trường EU, trong đó có Việt Nam.

Theo quy định mới, cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người như sashimi, steak, loin… bắt buộc phải được đông lạnh đạt nhiệt độ lõi -18°C hoặc thấp hơn, kể cả trong trường hợp đông lạnh bằng nước muối (brine freezing) trên tàu.

Chỉ những tàu khai thác được trang bị hệ thống đông lạnh bằng nước muối đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đáp ứng đầy đủ năng lực kỹ thuật mới được phép đưa sản phẩm cá ngừ loại này vào thị trường EU.

Bên cạnh đó, toàn bộ quá trình kiểm soát nhiệt độ đông lạnh phải được giám sát, ghi nhận và lưu trữ dữ liệu, phục vụ công tác kiểm tra chính thức của cơ quan quản lý EU. Đây được xem là bước nâng cấp đáng kể về yêu cầu truy xuất, minh bạch và tuân thủ kỹ thuật trong chuỗi cung ứng cá ngừ.

Quy định ủy quyền (EU) 2025/1449 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 27/1/2026. Kể từ thời điểm này, các lô cá ngừ không đáp ứng yêu cầu đông lạnh ở mức - 18°C sẽ không được phép nhập khẩu vào EU dưới dạng sản phẩm dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người.

Điều này đồng nghĩa, doanh nghiệp và đội tàu khai thác muốn duy trì thị trường EU buộc phải rà soát lại toàn bộ quy trình kỹ thuật, từ đầu tư trang thiết bị đông lạnh đến hệ thống giám sát nhiệt độ và hồ sơ tuân thủ.

Theo các báo cáo kiểm tra chính thức của EU, trong thời gian qua đã phát hiện một số tàu đông lạnh cá ngừ bằng nước muối ở mức khoảng - 9°C, sau đó đưa sản phẩm ra thị trường dưới dạng cá ngừ tươi hoặc cá ngừ chưa qua chế biến. EU đánh giá đây là hành vi gian lận thương mại, đồng thời tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn thực phẩm.

Đặc biệt, việc không đạt ngưỡng đông lạnh an toàn có thể làm gia tăng nguy cơ tích tụ histamine, dẫn đến ngộ độc scombroid. Trên cơ sở đó, EU quyết định chuẩn hóa ngưỡng -18°C như một tiêu chuẩn bắt buộc, nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm, tăng cường minh bạch thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Quy định mới cho thấy, xu hướng EU tiếp tục nâng cao “hàng rào kỹ thuật” đối với thủy sản nhập khẩu, đòi hỏi các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam, phải chủ động thích ứng nếu không muốn đánh mất lợi thế tại thị trường này.

Lưu ý quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ Việt Nam

Doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam cần đặc biệt lưu ý, quy định mới của EU không áp dụng cho toàn bộ sản phẩm cá ngừ, mà chỉ tập trung vào nhóm cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người. Tuy nhiên, với nhóm sản phẩm này, yêu cầu kỹ thuật được siết chặt đáng kể và rủi ro tuân thủ là rất rõ ràng.

Theo đó, các lô cá ngừ chỉ được đông lạnh ở mức nhiệt cao hơn -18°C có nguy cơ: không được thông quan vào EU; hoặc; bị buộc chuyển mục đích sử dụng, chẳng hạn chuyển sang làm nguyên liệu chế biến sâu, tùy theo đánh giá của cơ quan thẩm quyền EU.

Để tránh gián đoạn xuất khẩu từ năm 2026, doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt là nguồn nguyên liệu và phương thức đông lạnh trên tàu; đồng thời làm việc chặt chẽ với đối tác khai thác, đội tàu để bảo đảm thiết bị và quy trình đông lạnh đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật mới.

Theo cách hiểu và thực tiễn quản lý của EU, nhóm cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp thường bao gồm: Cá ngừ tươi hoặc đông lạnh dùng làm sashimi, sushi, steak cá ngừ; Cá ngừ loin/fillet đông lạnh; cá ngừ đông lạnh được rã đông và bán dưới dạng “fresh” tại thị trường EU; cá ngừ đông lạnh chỉ qua sơ chế như cắt, làm sạch, phân cỡ, đóng gói lại.

Đối với toàn bộ các sản phẩm này, yêu cầu đông lạnh đạt nhiệt độ lõi –18°C hoặc thấp hơn là bắt buộc, kể cả trong trường hợp áp dụng phương pháp đông lạnh bằng nước muối (brine freezing).

Ngược lại, quy định mới không áp dụng đối với cá ngừ được nhập khẩu vào EU phục vụ chế biến công nghiệp, bao gồm: cá ngừ làm nguyên liệu cho sản phẩm đóng hộp; cá ngừ hấp, chín, tiệt trùng; cá ngừ nấu chín, hun khói hoặc xử lý nhiệt sâu; cá ngừ nhập khẩu với mục đích chế biến tiếp trước khi đưa ra thị trường tiêu dùng.

Với các trường hợp này, yêu cầu đông lạnh không bị siết theo chuẩn “tiêu thụ trực tiếp”, song vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định an toàn thực phẩm chung của EU.

EU nhấn mạnh, sự phân định này nhằm kiểm soát rủi ro một cách có trọng tâm. Theo đánh giá của cơ quan chức năng EU, cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp: có nguy cơ tích tụ histamine cao hơn nếu quy trình bảo quản, đông lạnh không đủ sâu; Dễ bị lợi dụng để gian lận thương mại, như trường hợp đông lạnh ở -9°C nhưng bán ra thị trường như cá tươi.

Trong khi đó, cá ngừ dùng cho chế biến nhiệt hoặc tiệt trùng sẽ trải qua các công đoạn xử lý giúp giảm đáng kể rủi ro an toàn thực phẩm, do đó mức độ kiểm soát về nhiệt độ đông lạnh không bị đặt nặng tương tự.

Để giảm thiểu rủi ro khi xuất khẩu sang EU, doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam được khuyến nghị: phân loại rõ ngay từ đầu các lô hàng dùng cho tiêu thụ trực tiếp và các lô hàng dùng cho chế biến công nghiệp; thể hiện nhất quán mục đích sử dụng trên hồ sơ kỹ thuật, hợp đồng thương mại và chứng từ xuất khẩu; chủ động làm việc với đối tác EU để thống nhất mục đích sử dụng cuối cùng của sản phẩm.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ bị từ chối thông quan hoặc buộc chuyển mục đích sử dụng, mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để thích ứng với xu hướng quản lý ngày càng chặt chẽ của EU đối với thủy sản nhập khẩu.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam đạt trên 0,9 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế mặt hàng chủ lực, nằm trong nhóm dẫn đầu các sản phẩm thủy sản xuất khẩu của cả nước.