Thương mại điện tử B2B: Xây niềm tin từ dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Dữ liệu trở thành nền móng của niềm tin

Thương mại điện tử B2B (Business to Business - giao dịch giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp) đang mở ra không gian giao dịch rộng lớn cho doanh nghiệp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về niềm tin. Nếu với giao dịch bán lẻ, người mua thường quan tâm đến chất lượng và giá cả sản phẩm, trong B2B, doanh nghiệp còn phải đánh giá hàng loạt yếu tố như tư cách pháp lý, năng lực thực hiện hợp đồng, uy tín, năng lực tài chính, tiêu chuẩn kỹ thuật, giao hàng và thanh toán.

Đặc biệt, khi giao dịch xuyên biên giới, những khác biệt về pháp luật, ngôn ngữ, tập quán thương mại, tiêu chuẩn thị trường và cơ chế giải quyết tranh chấp khiến việc xác thực đối tác trở thành một khâu quan trọng.

Trao đổi với Báo Công Thương, ông Trần Văn Chín, Chủ tịch Công ty Cổ phần Công nghệ Arobid, cho rằng bảo vệ doanh nghiệp trong thương mại điện tử B2B không thể chỉ tập trung vào thời điểm phát sinh tranh chấp mà phải được xây dựng xuyên suốt hành trình giao dịch, từ xác minh đối tác, minh bạch thông tin, kết nối nhu cầu đến ký kết hợp đồng, thanh toán, giao nhận và xử lý khiếu nại.

Trong quá trình đó, dữ liệu ngày càng giữ vai trò trung tâm. Khi thông tin về doanh nghiệp, năng lực sản xuất, sản phẩm, chứng nhận, lịch sử hoạt động và nhu cầu giao dịch được chuẩn hóa, cập nhật và có thể kiểm chứng, công nghệ có thể hỗ trợ doanh nghiệp sàng lọc và tìm kiếm đối tác phù hợp.

Đây cũng là cơ sở để trí tuệ nhân tạo (AI) phát huy hiệu quả trong thương mại B2B. AI có thể phân tích dữ liệu, nhận diện nhu cầu và đưa ra các đề xuất kết nối giữa doanh nghiệp với người mua, thị trường hoặc cơ hội kinh doanh phù hợp. “Muốn AI ghép nối chính xác thì trước hết phải có dữ liệu đúng, đủ, sạch và đáng tin cậy”, ông Chín nhấn mạnh.

Tuy nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn quá trình thẩm định của doanh nghiệp. Công nghệ có thể hỗ trợ nhận diện và cảnh báo rủi ro, nhưng quyết định hợp tác vẫn phải dựa trên kiểm tra thực tế, xác minh thông tin và những thỏa thuận rõ ràng giữa các bên.

Khi đó, hồ sơ năng lực số của doanh nghiệp cũng thay đổi về vai trò. Đây không còn đơn thuần là một trang giới thiệu doanh nghiệp mà trở thành nguồn dữ liệu để hệ thống số và AI nhận diện doanh nghiệp là ai, có năng lực gì, cung cấp sản phẩm nào, đáp ứng tiêu chuẩn nào và phù hợp với thị trường nào.

Một hồ sơ đầy đủ, minh bạch, được cập nhật và có khả năng xác thực sẽ giúp doanh nghiệp tăng khả năng được tìm thấy và đánh giá đúng trên môi trường số. Thay vì chỉ chủ động đi tìm từng cơ hội, doanh nghiệp có thể chuẩn bị dữ liệu để người mua và các cơ hội kinh doanh phù hợp tìm đến mình.

Theo đó, chuyển đổi số trong thương mại không chỉ là đưa quy trình lên môi trường trực tuyến mà còn là quá trình biến năng lực thực tế của doanh nghiệp thành dữ liệu có thể tìm kiếm, phân tích, xác minh và kết nối.

Đối với các giao dịch B2B, nền tảng số cũng có vai trò quan trọng trong việc tạo lập môi trường giao dịch minh bạch và hỗ trợ xử lý tranh chấp. Nền tảng không thể thay thế cơ quan có thẩm quyền trong việc phán quyết, nhưng cần có cơ chế lưu giữ dấu vết giao dịch như thông tin các bên, trao đổi, hồ sơ sản phẩm, báo giá, thỏa thuận, hợp đồng điện tử, chứng từ thanh toán và giao nhận.

Cùng với đó là cơ chế tiếp nhận phản ánh, cảnh báo rủi ro và phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan khi phát sinh vấn đề. Trách nhiệm cũng cần được phân định rõ giữa người mua, người bán, nền tảng công nghệ, đơn vị thanh toán, logistics và các bên tham gia khác, thay vì mặc nhiên quy toàn bộ trách nhiệm cho nền tảng.

Từ nền tảng giao dịch đến hạ tầng xúc tiến thương mại số

Với Arobid, ông Chín cho biết nền tảng được định hướng như một hạ tầng số phục vụ xúc tiến thương mại và đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hồ sơ năng lực, tiếp cận thị trường và kết nối cơ hội kinh doanh.

Việc không thu phí trên giá trị giao dịch thành công giữa người mua và người bán giúp tách hoạt động kết nối khỏi lợi ích trực tiếp từ giá trị hợp đồng. Sau khi được kết nối, các bên vẫn phải tự thẩm định, đàm phán, ký kết và chịu trách nhiệm đối với quyết định giao dịch của mình.

Tuy nhiên, không thu phí giao dịch không đồng nghĩa nền tảng không có trách nhiệm. Theo ông Chín, nền tảng vẫn cần minh bạch thông tin trong phạm vi quản lý, lưu giữ dữ liệu hệ thống, hỗ trợ xác minh và phối hợp xử lý phản ánh, khiếu nại theo quy định. Giá trị cốt lõi của nền tảng nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp được tìm thấy, tiếp cận đúng cơ hội và đưa ra quyết định giao dịch trên cơ sở thông tin tốt hơn.

Với giao dịch B2B xuyên biên giới, yêu cầu này càng rõ nét. Một hệ sinh thái đủ tin cậy cần kết hợp nhận diện doanh nghiệp, dữ liệu có khả năng kiểm chứng, hợp đồng điện tử, thanh toán an toàn, khả năng truy xuất chứng từ và cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với giao dịch quốc tế.

Để làm được điều đó, thương mại điện tử cần được kết nối với các cơ sở dữ liệu doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, bảo hiểm, logistics, cơ quan xúc tiến thương mại và các tổ chức cung cấp thông tin thị trường. Đồng thời, việc tăng cường trách nhiệm quản lý cũng cần đi cùng cách tiếp cận dựa trên rủi ro, tránh tạo thêm quá nhiều thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Ở góc độ rộng hơn, chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại cũng đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Theo ông Chín, chuyển đổi số trước hết là thay đổi nhận thức. Nếu chỉ đưa những quy trình cũ lên môi trường trực tuyến thì mới dừng ở số hóa, chưa tạo ra sự thay đổi căn bản.

Mô hình xúc tiến thương mại có thể chuyển từ những chương trình, hội chợ diễn ra theo từng thời điểm sang một hạ tầng kết nối liên tục dựa trên dữ liệu. Từ các hội chợ trực tiếp, mô hình kết hợp trực tiếp - trực tuyến đến Digital Trade Expo, giá trị của hoạt động xúc tiến không kết thúc khi sự kiện khép lại mà có thể tiếp tục duy trì trên môi trường số.

Doanh nghiệp có thể giới thiệu năng lực, tiếp cận thị trường, gặp gỡ người mua và tìm kiếm cơ hội 24/7, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào địa điểm, thời gian và nguồn lực để tham dự từng sự kiện.

Với cơ quan quản lý và tổ chức xúc tiến thương mại, dữ liệu cũng giúp nhận diện rõ hơn nhu cầu của doanh nghiệp, thị trường được quan tâm và hiệu quả thực tế của các chương trình kết nối. Khi được tổ chức tốt, AI có thể tiếp tục hỗ trợ ghép nối doanh nghiệp với người mua và cơ hội phù hợp.

Mục tiêu cuối cùng không phải tạo thêm một nền tảng hay một sự kiện, mà là giảm chi phí tiếp cận thị trường, mở rộng cơ hội kinh doanh, nâng năng suất và tạo ra nhiều giao dịch thực chất hơn.

“Chuyển đổi số không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ nhận thức. Trong kỷ nguyên AI, doanh nghiệp không chỉ cần biết đi tìm cơ hội, mà phải xây dựng hồ sơ năng lực số đủ mạnh để AI, nhà mua hàng và cơ hội toàn cầu có thể tìm thấy mình”, ông Trần Văn Chín khẳng định.