Sản xuất hiện đại từ phân xưởng thông minh ở Nhà máy Z131

Từ dây chuyền tự động đến tư duy sản xuất mới

Có mặt tại Phân xưởng A15, Nhà máy Z131 vào những ngày cuối tháng 7, chúng tôi chứng kiến những máy CNC vận hành liên tục cùng các cánh tay robot phối hợp nhịp nhàng trong dây chuyền gia công cơ khí chính xác. Khung cảnh ấy khác hẳn mô hình sản xuất cơ khí truyền thống. Từng phôi kim loại được robot tự động cấp vào máy gia công theo chương trình lập sẵn; người công nhân không còn đứng trực tiếp bên từng thiết bị mà chuyển sang giám sát, điều hành cả dây chuyền. Thượng tá Nguyễn Mạnh Vững, Phó giám đốc Xí nghiệp Cơ khí, Nhà máy Z131 cho biết, đây là mô hình phân xưởng thông minh đầu tiên của đơn vị, đảm nhiệm gia công các bán thành phẩm cơ khí chính xác phục vụ sản xuất quốc phòng và kinh tế. Nhiều chi tiết được sản xuất tại đây là bộ phận quan trọng của đạn chống tăng, vũ khí phòng không tầm thấp cùng nhiều sản phẩm phục vụ hải quân, không quân và các chương trình nghiên cứu sản phẩm chiến lược của Quân đội.

Công nhân Phân xưởng A15 điều khiển hệ thống robot tự động trong quá trình sản xuất.

Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở việc đưa robot vào sản xuất mà còn ở cách tổ chức toàn bộ quy trình theo hướng số hóa, tự động hóa. Nếu trước đây, mỗi công nhân chỉ vận hành một cặp máy thì nay có thể điều khiển đồng thời từ 4 đến 6 máy, tiến tới quản lý một cụm 10 máy cùng một cán bộ kiểm tra chất lượng. Đặc biệt, chất lượng sản phẩm được kiểm soát ngay trong quá trình gia công, giúp rút ngắn thời gian sản xuất, giảm chi phí, hạn chế sai sót và nâng cao độ tin cậy của từng chi tiết cơ khí. Theo Đại tá Nguyễn Đức Thi, Giám đốc Nhà máy Z131, để có được dây chuyền này, đơn vị đã dành gần 4 năm nghiên cứu, thử nghiệm, làm chủ nguyên lý vận hành robot; đồng thời đào tạo đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và công nhân trước khi đưa mô hình vào hoạt động. Cách làm bài bản ấy giúp Nhà máy từng bước làm chủ công nghệ, không phụ thuộc hoàn toàn vào chuyển giao, đồng thời có thể tiếp tục cải tiến hệ thống phù hợp với yêu cầu sản xuất thực tế.

Đổi mới từ từng công đoạn, làm chủ công nghệ cốt lõi

Theo Đại tá Nguyễn Đức Thi, đổi mới công nghệ không chỉ thể hiện ở những dây chuyền hiện đại mà bắt đầu từ việc cải tiến từng công đoạn sản xuất. Mỗi khâu đều được rà soát để loại bỏ thao tác không cần thiết; từ bố trí dụng cụ, vật tư hợp lý, quy định mức tồn tối thiểu đối với vật tư tiêu hao đến tổ chức lại lực lượng phục vụ dây chuyền... Tất cả đều hướng tới mục tiêu giảm thời gian chờ, hạn chế gián đoạn và nâng cao năng suất lao động.

Tinh thần đổi mới ấy tiếp tục được cụ thể hóa bằng việc triển khai quản trị tinh gọn (LEAN), xây dựng hệ thống quản trị sản xuất MES, quản trị tổng thể ERP, kết nối dữ liệu từ phân xưởng tới trung tâm điều hành. Một số chỉ số về tiến độ, chất lượng, hiệu quả sản xuất đã được cập nhật theo thời gian thực, tạo cơ sở để người chỉ huy đưa ra quyết định nhanh, chính xác hơn. Cùng với đó, Nhà máy xây dựng cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo, gắn kết quả nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật với quyền lợi của người lao động, tạo động lực để mỗi cán bộ, kỹ sư, công nhân chủ động tìm kiếm giải pháp mới.

Lãnh đạo Xí nghiệp Cơ khí, Nhà máy Z131 kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Không dừng ở tự động hóa, Nhà máy Z131 xác định đầu tư khoa học, công nghệ phải đồng bộ, lâu dài, hướng tới làm chủ công nghệ cốt lõi. Những năm qua, đơn vị chủ động khảo sát, nghiên cứu công nghệ ở nước ngoài, mời chuyên gia và đối tác quốc tế chuyển giao công nghệ, tư vấn lựa chọn thiết bị phù hợp.

Đại tá Hoàng Thanh Sơn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Cơ điện và Vật liệu nổ 31 (Nhà máy Z131) cho biết, từ định hướng đó, nhiều dự án đầu tư chiều sâu đã được triển khai đồng bộ. Các dây chuyền sản xuất theo tiêu chuẩn Mỹ, châu Âu, Nhật Bản như công nghệ sản xuất thuốc nổ nhũ tương chất lượng cao, dây chuyền mạ crom-niken, đúc áp lực, sơn tự động, hàn robot và hệ thống xử lý chất thải công nghiệp đã góp phần nâng cao năng lực chế thử, sản xuất, kiểm tra chất lượng sản phẩm, đồng thời cải thiện điều kiện lao động, bảo đảm an toàn và bảo vệ môi trường.

Song song với đầu tư thiết bị hiện đại, Nhà máy luôn xác định con người là yếu tố quyết định. Phong trào nghiên cứu khoa học, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật được duy trì sâu rộng, khuyến khích mỗi cán bộ, kỹ sư, người lao động chủ động phát hiện bất hợp lý trong sản xuất, đề xuất giải pháp và trực tiếp hoàn thiện quy trình công nghệ. Nhiều sáng kiến xuất phát từ những công việc rất cụ thể nhưng đã góp phần tiết kiệm nguyên vật liệu, giảm thời gian gia công, nâng cao độ chính xác và tính ổn định của sản phẩm.

Hơn 10 năm qua, Nhà máy có hơn 5.300 sáng kiến, ý tưởng cải tiến kỹ thuật được áp dụng, làm lợi khoảng 30 tỷ đồng; 15 đề tài, sáng kiến đoạt Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội cùng nhiều giải thưởng khoa học, công nghệ khác. Những kết quả đó không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn khẳng định đội ngũ cán bộ, kỹ sư của Nhà máy Z131 đang từng bước làm chủ công nghệ, đủ năng lực giải quyết nhiều bài toán kỹ thuật phức tạp, góp phần nâng cao năng lực sản xuất quốc phòng trong giai đoạn mới.