Lý do khiến gã khổng lồ GM từng phá sản trong quá khứ

GM từng được xem là minh chứng điển hình cho nhận định “quyền lực kéo theo sự tự tin, và sự tự tin dễ dẫn đến tự mãn”. Trong phần lớn thế kỷ 20, hãng xe Mỹ này gần như thống trị ngành công nghiệp ô tô, như một nghiên cứu của Harvard Business School từng ghi nhận.

Việc nắm trong tay gần 46% thị phần tại Mỹ vào những năm 1950 là thành tựu mà không nhiều doanh nghiệp có thể đạt được. Chiến lược “mỗi túi tiền, một mẫu xe” đã giúp GM đứng ở vị trí số một trong thời gian dài, nhưng chính sự thoải mái quá mức ở đỉnh cao đã khiến hãng bắt đầu xa rời những giá trị từng tạo nên thành công.

Sự suy thoái kéo dài của GM không đến từ một sai lầm đơn lẻ mà xuất phát từ việc hãng đánh mất khả năng quan sát sát sao người tiêu dùng, phản ứng linh hoạt trước đối thủ và điều chỉnh bộ máy cho phù hợp với chiến lược.

Khi thị trường chuyển dịch dần sang các mẫu xe nhỏ, tiết kiệm nhiên liệu, đặc biệt là những sản phẩm đến từ các hãng xe châu Á, GM vẫn duy trì trọng tâm vào xe cỡ lớn và bán tải. Trong bối cảnh thói quen tiêu dùng biến động nhanh chóng, hãng xe Mỹ tỏ ra chậm chạp và thiếu quyết liệt.

Điều này càng khó hiểu hơn nếu nhìn vào việc GM hiện là nhà sản xuất xe điện lớn thứ hai tại Mỹ, cho thấy năng lực xoay chuyển không phải là điều hãng thiếu, nhưng lại đến quá muộn trong thời điểm khủng hoảng.

Bên cạnh đó, bộ máy vận hành của GM cũng chất chứa nhiều mâu thuẫn nội bộ. Nhiều tầng quản lý, nhiều bộ phận khác nhau phải cạnh tranh nguồn lực hạn chế, khiến việc phối hợp thiếu hiệu quả và làm tăng thêm sự ì ạch trong quá trình ra quyết định.

Chi phí hoạt động là một trong những gánh nặng lớn nhất. GM phải đối mặt với mức chi phí chăm sóc sức khỏe và lương hưu thuộc hàng cao nhất ngành ô tô Mỹ.

Các thỏa thuận lao động ký từ thập niên 1950 từng phù hợp trong bối cảnh thời điểm đó, nhưng theo thời gian lại trở thành khoản nợ chồng chất. Điều này khiến GM không thể cạnh tranh nổi với các đối thủ nước ngoài vốn có chi phí vận hành thấp hơn, từ đó đưa ra mức giá hấp dẫn hơn.

Việc tái cấu trúc sau phá sản giúp hãng giảm bớt nghĩa vụ nợ và chi phí lao động, dù đồng thời gây ra nhiều câu chuyện buồn về những lao động mất đi lương hưu.

Theo Forbes, khi nộp đơn xin phá sản năm 2009, GM gánh khoản nợ lên đến 173 tỷ USD. Giai đoạn 2005 đến 2009, hãng lỗ hơn 80 tỷ USD theo thống kê của Reuters, riêng năm 2008 ghi nhận khoản lỗ tới 30,9 tỷ USD.

Trước khi bước vào đàm phán với công đoàn United Auto Workers, GM đã cắt giảm hơn 140.000 nhân sự. Tuy nhiên, ngay cả với những biện pháp cắt giảm mạnh tay đó, hãng vẫn duy trì quá nhiều thương hiệu, nhà máy và đại lý trong khi thị trường ô tô Mỹ đã thu hẹp đáng kể.

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 khiến mọi vấn đề của GM bị phơi bày nhanh và dữ dội. Theo Business Insider, doanh số ô tô tại Mỹ lao dốc từ hơn 17 triệu xe mỗi năm xuống dưới 10 triệu.

Chrysler phải nhận cứu trợ và sau đó sáp nhập với Fiat, còn Ford chỉ tránh được tái cấu trúc bắt buộc nhờ thế chấp toàn bộ tài sản.

Giá xăng tăng mạnh trong năm 2008 đẩy người tiêu dùng chuyển sang các mẫu xe nhỏ tiết kiệm nhiên liệu, vốn là thế mạnh của các hãng châu Á, trong khi danh mục xe cỡ lớn và SUV của GM lại trở thành gánh nặng.

Đến cuối năm 2008, GM phải dựa vào các khoản vay khẩn cấp từ chính phủ Mỹ để duy trì hoạt động. Theo tờ Guardian, hãng đã sử dụng 19 tỷ USD từ gói hỗ trợ và cần thêm hàng chục tỷ USD nữa mới có thể trụ vững.

Khi các phương án cạn dần, nguy cơ phá sản hiện rõ. Cựu CEO Rick Wagoner từng tin rằng việc phá sản sẽ khiến người tiêu dùng quay lưng hoàn toàn, nhưng GM không còn lựa chọn khác.

Ngày 1/6/2009, GM chính thức nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11, trở thành vụ phá sản công nghiệp lớn nhất trong lịch sử Mỹ.

Hồ sơ khi đó ghi nhận 82 tỷ USD tài sản và 173 tỷ USD nợ phải trả, ảnh hưởng đến tương lai của 235.000 lao động trên toàn cầu. Tổng thống Barack Obama mô tả đây là quá trình “khắc nghiệt nhưng công bằng”, nhấn mạnh rằng không thể tránh khỏi những hy sinh.

Kế hoạch tái cấu trúc được chính phủ Mỹ hậu thuẫn nhằm tránh nguy cơ giải thể hoàn toàn. Dựa trên Điều 363 của Bộ luật Phá sản, GM được chia thành hai pháp nhân.

Các tài sản giá trị, thương hiệu và hoạt động cốt lõi được chuyển sang một công ty mới, còn các khoản nợ và nghĩa vụ tồn đọng được giữ lại trong Motors Liquidation Co. Quá trình này chỉ kéo dài 40 ngày, nhanh hơn nhiều đánh giá ban đầu.

Nhiều thương hiệu như Pontiac, Saturn, Hummer hay Saab bị khai tử trong quá trình tinh giản. Số lượng đại lý giảm gần 40% theo Al Jazeera và hàng chục nghìn việc làm bị cắt bỏ. Dù vậy, nếu không bước vào phá sản, GM nhiều khả năng đã không thể tồn tại đến ngày nay.