Liên kết 'ba nhà' tận dụng cơ hội đào tạo nhân lực năng lượng ASEAN

Cơ hội lớn từ tiến trình hội nhập ASEAN

Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 vừa diễn ra tại Philippines, vấn đề bảo đảm nguồn lực phục vụ các nhu cầu an ninh thiết yếu, đặc biệt là an ninh năng lượng, tiếp tục nhận được sự quan tâm lớn từ các quốc gia thành viên. Trong bối cảnh đó, yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực ngành Công Thương như logistics, năng lượng tái tạo và chuyển đổi xanh đang trở thành ưu tiên chiến lược của khu vực.

Trả lời phóng viên Báo Công Thương, TS. Thái Doãn Thanh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh (HUIT) - cho rằng: TP. Hồ Chí Minh đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ASEAN, đặc biệt trong các lĩnh vực công thương và năng lượng.

Theo TS. Thái Doãn Thanh, trong bối cảnh ASEAN hướng tới xây dựng Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) sâu rộng hơn, các lĩnh vực như chuyển đổi số, kinh tế xanh và chuyển dịch năng lượng bền vững đang mở ra nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.

“TP. Hồ Chí Minh với vị thế là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, sở hữu hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và vị trí chiến lược, có lợi thế trở thành hub đào tạo và cung cấp nhân lực chất lượng cao cho ASEAN”, TS. Thái Doãn Thanh nhận định.

Đối với ngành Công Thương, cơ hội phát triển nguồn nhân lực nằm ở sự mở rộng của chuỗi cung ứng khu vực, logistics và thương mại điện tử. Riêng lĩnh vực năng lượng, nhu cầu nhân lực trong các mảng năng lượng tái tạo, quản lý lưới điện thông minh, tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng đang tăng nhanh tại nhiều quốc gia ASEAN.

Theo TS. Thái Doãn Thanh, các quốc gia như Thái Lan, Malaysia, Indonesia hay Singapore đều đang thúc đẩy mạnh mẽ đầu tư xanh, phát triển năng lượng sạch và nâng cao năng lực quản trị công nghiệp. Điều này tạo ra dư địa rất lớn cho chúng ta mở rộng các chương trình hợp tác đào tạo, trao đổi chuyên gia, giảng viên và sinh viên giữa các trường đại học, tạo ra một hệ sinh thái học thuật đa quốc gia ngay tại TP. Hồ Chí Minh.

“Việc dịch chuyển lao động trong ASEAN đòi hỏi nguồn nhân lực phải tiệm cận các bộ tiêu chuẩn chung. Đây chính là cơ hội để các trường đại học tại TP. Hồ Chí Minh nâng cấp chương trình đào tạo, giúp sinh viên không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn sở hữu “hộ chiếu kỹ năng” để làm việc ở bất kỳ quốc gia nào trong khu vực”, TS. Thái Doãn Thanh nhấn mạnh.

Cũng theo lãnh đạo HUIT, khi nguồn nhân lực chất lượng cao sẵn sàng, TP. Hồ Chí Minh sẽ là thỏi nam châm thu hút các tập đoàn năng lượng lớn từ ASEAN vào đầu tư, tạo ra dòng xoáy phát triển ngược lại cho giáo dục. HUIT sẵn sàng tham gia các sáng kiến này thông qua mạng lưới hợp tác quốc tế hiện có, góp phần thực hiện tầm nhìn chung của khu vực về an ninh năng lượng bền vững.

Chủ động đào tạo nhân lực cho chuyển dịch năng lượng

Trước xu thế chuyển đổi năng lượng và phát triển năng lượng sạch đang gia tăng mạnh trong khu vực ASEAN, HUIT đã chủ động xây dựng nhiều chương trình đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

TS. Thái Doãn Thanh cho biết, nhà trường hiện có các khoa chuyên môn thế mạnh như Công nghệ Điện - Điện tử, Công nghệ Cơ khí, Công nghệ Môi trường và Quản trị Kinh doanh. Đây là nền tảng quan trọng để tích hợp các nội dung liên quan đến năng lượng sạch, tiết kiệm năng lượng và công nghệ xanh vào chương trình đào tạo.

“Chúng tôi đã phát triển nhiều học phần và chuyên đề liên quan đến năng lượng tái tạo, quản lý năng lượng thông minh và kinh tế xanh. Các module về điện mặt trời, điện gió hay hệ thống quản lý năng lượng thông minh đã được tích hợp vào các ngành kỹ thuật mũi nhọn như Công nghệ Kỹ thuật Điện, Điện tử và Tự động hóa”, TS. Thái Doãn Thanh cho biết.

Không chỉ tập trung vào kiến thức kỹ thuật, HUIT còn chú trọng trang bị cho sinh viên tư duy kinh tế tuần hoàn, quản trị carbon và phát triển bền vững. Theo TS. Thái Doãn Thanh, đây đang là những yêu cầu bắt buộc đối với nguồn nhân lực trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đa quốc gia đặt mục tiêu giảm phát thải và phát triển xanh.

Song song đó, Nhà trường cũng mở rộng các chương trình liên kết quốc tế theo mô hình 2+2, 3+0 với các đối tác như  Đại học Shinawatra (Thái Lan) và các trường tại Malaysia, Đài Loan (Trung Quốc)… Qua đó, sinh viên có cơ hội học chuyển tiếp, tiếp cận công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế.

Một trong những định hướng quan trọng khác là tham gia mạng lưới AUN-QA (Mạng lưới Đại học ASEAN) nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo theo chuẩn khu vực ASEAN. Theo TS. Thái Doãn Thanh, việc tham gia các mạng lưới kiểm định và kết nối học thuật khu vực sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của sinh viên Việt Nam trên thị trường lao động quốc tế.

Ngoài ra, HUIT cũng tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, giúp sinh viên thực tập, làm dự án thực tế liên quan đến chuyển đổi năng lượng.

“Doanh nghiệp hiện nay cần nguồn nhân lực có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới. Do đó, đào tạo phải gắn với thực tiễn sản xuất, vận hành và chuyển đổi công nghệ tại doanh nghiệp”, TS. Thái Doãn Thanh chia sẻ.

Cần cú hích từ cơ chế và liên kết ba bên

Để TP. Hồ Chí Minh thực sự trở thành trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ASEAN, theo TS. Thái Doãn Thanh cần một cú hích từ cơ chế phối hợp giữa Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là xây dựng cơ chế “sandbox” trong đào tạo. Theo đó, các trường đại học cần được trao quyền linh hoạt hơn trong việc cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Đặc biệt đối với các ngành công nghệ mới, mà không bị ràng buộc quá chặt chẽ bởi các thủ tục hành chính cũ.

Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh cần có các chính sách ưu đãi về visa, học bổng cho sinh viên ASEAN; cơ chế công nhận lẫn nhau về bằng cấp, chứng chỉ. Đồng thời hỗ trợ tài chính cho các dự án nghiên cứu hợp tác quốc tế và đầu tư hạ tầng phòng thí nghiệm năng lượng xanh tại TP. Hồ Chí Minh.

TS. Thái Doãn Thanh cũng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao. Doanh nghiệp không nên chỉ là người "đặt hàng" ở đầu ra, mà phải là người "đồng hành" tham gia sâu vào quá trình đào tạo ngay từ “đầu vào”.

“Cần có chính sách ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm R&D trong trường đại học; thúc đẩy mô hình đào tạo theo nhu cầu và hợp đồng đào tạo, tuyển dụng”, TS. Thái Doãn Thanh đề xuất.

Ngoài ra, TP. Hồ Chí Minh cần hình thành thêm các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo chuyên sâu về năng lượng để tạo môi trường thực hành và nghiên cứu cho sinh viên.

Một vấn đề khác được TS. Thái Doãn Thanh đặc biệt lưu ý là việc xây dựng khung trình độ quốc gia tương thích với ASEAN. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để việc công nhận bằng cấp giữa Việt Nam và các nước trong khu vực được thuận lợi hơn, tạo điều kiện cho lưu chuyển lao động chất lượng cao.

Cuối cùng, theo lãnh đạo HUIT, TP. Hồ Chí Minh cần thúc đẩy xây dựng liên minh giữa các trường đại học nhằm chia sẻ tài nguyên, phát triển chương trình chung và tổ chức các diễn đàn nhân lực ASEAN định kỳ.

“Muốn trở thành trung tâm đào tạo nhân lực của khu vực, TP. Hồ Chí Minh không thể phát triển theo hướng riêng lẻ. Chỉ khi tạo dựng được hệ sinh thái liên kết mạnh mẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục đại học, Thành phố mới có thể tận dụng hiệu quả cơ hội từ tiến trình hội nhập ASEAN”, TS. Thái Doãn Thanh nhấn mạnh.