Xung đột Mỹ - Iran: Lợi thế tự chủ giúp nguồn cung phân bón Việt Nam giảm áp lực

TS. Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam (FAV).

Bất ổn gia tăng, thị trường chuyển sang trạng thái phòng thủ

Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang làm dấy lên những lo ngại sâu rộng về sự gián đoạn chuỗi cung ứng hàng hóa toàn cầu, trong đó có phân bón - một mắt xích quan trọng liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực.

TS. Phùng Hà nhận định, diễn biến leo thang trên đã khiến thị trường hàng hóa toàn cầu rơi vào trạng thái bất ổn. Các nhà đầu tư chuyển sang tâm lý né tránh rủi ro, khiến giá nhiều loại hàng hóa có xu hướng biến động mạnh, trong đó có phân bón.

Hiện FAV chưa nhận được bản tin chính thức nào từ Hiệp hội Phân bón Thế giới (IFA) về tác động của xung đột. Tuy nhiên, qua tổng hợp nhiều nguồn tin quốc tế, Chủ tịch FAV nhận định rằng, nguồn cung và giá phân bón toàn cầu sẽ chịu ảnh hưởng, tùy thuộc vào thời gian và phạm vi của cuộc chiến.

Theo TS. Phùng Hà, rủi ro lớn nhất nằm ở khả năng gián đoạn vận tải tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với phần lớn hàng hóa xuất khẩu từ Vùng Vịnh. Nếu Iran đóng cửa eo biển Hormuz, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng, giảm lần lượt khoảng 44% và 33% mỗi năm. Lượng hàng vận chuyển hằng tháng từ khu vực này vào khoảng 3 - 3,9 triệu tấn phân bón, trong đó lưu huỳnh chiếm khoảng 1,5 - 1,8 triệu tấn, urea khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn, và amoniac và phosphat khoảng 400 - 500.000 tấn mỗi loại.

Trong trường hợp đó, nguồn cung sẽ bị ảnh hưởng và khó tiếp cận thị trường toàn cầu. Gần như không có phương án thay thế khả thi nào cho các tàu lớn: Hầu hết các siêu tàu vận chuyển amoniac và lưu huỳnh không thể chuyển hướng. Thực tế, không có tuyến đường biển nào vận chuyển hàng hóa ra khỏi Vùng Vịnh mà không phải đi qua Hormuz. Hậu quả, chi phí logistic sẽ tăng vọt, từ giá container, phụ phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu đến chi phí nhân công,…

Việc bùng nổ chiến tranh khiến các nhà sản xuất phân bón của Iran phải ngừng sản xuất urea và amoniac. Các nhà máy urea của Ai Cập phải ngừng hoạt động do nguồn cung cấp khí đốt từ Israel bị gián đoạn. Tương tự, nguồn cung cấp khí đốt cho Jordan cũng bị ảnh hưởng.

Trung Đông là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, đạt khoảng 20 triệu tấn/năm. Trong đó, Iran sản xuất khoảng 5 - 6,5 triệu tấn urea/năm, với các nhà sản xuất urea lớn bao gồm Pardis Petrochemical, Kermanshah, Shiraz; xuất khẩu sang Ấn Độ, một số nước châu Á và châu Phi. Ai Cập xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn urea/năm, chủ yếu sang châu Âu. Iran đồng thời là một trong những nhà sản xuất amoniac hàng đầu thế giới (đứng thứ sáu), do có nguồn dự trữ khí tự nhiên đứng thứ hai trên thế giới. Amoniac là nguyên liệu thô để sản xuất phân bón chứa nitơ như urea, MAP, DAP. Lưu huỳnh là nguyên liệu sản xuất axit sulphuric, từ axit này sản xuất ra DAP, SSP, SOP,...

Các nước sản xuất phân bón lớn ở Trung Đông, bao gồm Saudi Arabia (hơn 19 triệu tấn phân bón/năm), Qatar (5,5 - 6 triệu tấn urea/năm), UAE, Bahrain và Oman (2 triệu tấn/năm) đều bị ảnh hưởng bởi cuộc tấn công trả đũa của Iran.

Việt Nam trước mắt ổn định, nhưng không được chủ quan

Theo TS. Phùng Hà, do thị trường phân bón là thị trường mở, mọi biến động về giá và nguồn cung trên thế giới đều có thể tác động tới Việt Nam. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, ảnh hưởng là chưa lớn.

“Đối với urea, Việt Nam cơ bản tự chủ được nguồn nguyên liệu đầu vào. Khí thiên nhiên phục vụ sản xuất được khai thác trong nước, vì vậy trước mắt chưa chịu tác động trực tiếp từ xung đột Trung Đông”, ông nhận định.

TS. Phùng Hà đánh giá, hai doanh nghiệp sản xuất urea chủ lực là Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ, Đạm Phú Mỹ) và Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC, Đạm Cà Mau) - hai đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đều sử dụng nguồn khí trong nước, nhờ đó có lợi thế ổn định về chi phí sản xuất so với nhiều nhà máy phụ thuộc vào nguồn khí nhập khẩu. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh, không thể chủ quan nếu chiến sự kéo dài hoặc leo thang làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước nguy cơ xung đột kéo dài, FAV khuyến cáo các đơn vị sản xuất phân bón, đặc biệt là các nhà máy urea cần chủ động phương án sản xuất, dự trữ và phân phối để bảo đảm nhu cầu trong nước, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

Chủ tịch FAV cũng cho rằng, các doanh nghiệp phân bón lớn như Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau cần theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế, chủ động cân đối giữa xuất khẩu và tiêu thụ nội địa, sẵn sàng điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.

Cuộc xung đột tại Trung Đông một lần nữa cho thấy sự nhạy cảm của thị trường phân bón toàn cầu trước các cú sốc địa chính trị. Với lợi thế tự chủ nguyên liệu đầu vào, Việt Nam đang ở vị thế tương đối an toàn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, trong bối cảnh bất định hiện nay, sự chủ động và thận trọng của doanh nghiệp và cơ quan quản lý sẽ là yếu tố quyết định để giữ ổn định thị trường phân bón, góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

Phương Thảo