Khủng hoảng xăng dầu toàn cầu và cách các quốc gia ứng phó

Gián đoạn tại eo biển Hormuz đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào biến động mạnh, với quy mô được đánh giá vượt các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970, buộc nhiều quốc gia khẩn trương triển khai các biện pháp ứng phó nhằm bảo đảm nguồn cung và ổn định kinh tế.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ngày 22/3 cảnh báo: gián đoạn tại eo biển Hormuz đang tạo ra “nút thắt năng lượng lớn nhất từ trước tới nay”, khi tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu gần như tê liệt kể từ cuối tháng 2. Theo IEA, khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày và 140 tỷ m3 khí đốt bị gián đoạn, đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng và kéo theo mặt bằng giá năng lượng tăng mạnh.

IEA nhận định tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ dừng ở giá nhiên liệu mà đã lan sang lạm phát, chi phí nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế. Quy mô và mức độ ảnh hưởng được đánh giá vượt các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970, giai đoạn từng làm đảo lộn kinh tế toàn cầu, cũng như khủng hoảng năng lượng trong xung đột Nga - Ukraine.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng chưa phục hồi hoàn toàn và lạm phát còn ở mức cao, cú sốc lần này được xem là một trong những biến động năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, với tác động lan rộng tới sản xuất, thương mại và đời sống.

Để ứng phó, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, mức can thiệp lớn nhất từ trước tới nay, đồng thời cho biết, sẵn sàng sử dụng thêm nguồn dự trữ nếu cần thiết. Tuy nhiên, cơ quan này nhấn mạnh các biện pháp hiện tại chủ yếu nhằm giảm bớt tác động kinh tế, trong khi giải pháp căn bản vẫn là khôi phục hoạt động bình thường của eo biển Hormuz.

Thực tế cho thấy, gián đoạn nguồn cung đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á phải giảm công suất, trong khi tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, đẩy chi phí sản xuất và sinh hoạt lên cao. Tại Pháp, giá xăng phổ biến khoảng 1,87 Euro/lít và dầu diesel khoảng 2,03 Euro/lít, tạo áp lực lớn đối với người dân và doanh nghiệp.

Trước sự bất ổn gia tăng về nguồn cung nhiên liệu và khí đốt, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai các biện pháp nhằm giảm tác động của giá tăng vọt. Tại Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae Myung yêu cầu áp dụng giá trần nhiên liệu và các biện pháp phòng ngừa để kiểm soát biến động giá và thị trường ngoại hối. Tại Hungary, Chính phủ áp trần giá bán lẻ ở mức 595 forint/lít đối với xăng và 615 forint/lít đối với dầu diesel, đồng thời mở nguồn dự trữ dầu quốc gia để bảo đảm nguồn cung.

Trong khi đó, Slovenia áp dụng biện pháp hạn chế mua nhiên liệu, theo đó mỗi phương tiện cá nhân chỉ được mua tối đa 50 lít/ngày, còn doanh nghiệp và các nhóm ưu tiên tối đa 200 lít. Một số doanh nghiệp như MOL Group thậm chí siết chặt hơn với mức giới hạn 30 lít đối với khách hàng cá nhân.

Trước diễn biến phức tạp, nhiều quốc gia tiếp tục triển khai các biện pháp điều hành nhằm giảm áp lực giá và bảo đảm an ninh năng lượng. Tại châu Âu, các nước kết hợp điều tiết giá với chính sách thuế; Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá nhằm hạn chế biến động tâm lý, trong khi Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro và giảm thuế VAT năng lượng từ 21% xuống 10%.

Tại châu Á, khu vực chịu tác động trực tiếp khi phần lớn nguồn cung dầu và LNG qua Hormuz được vận chuyển tới đây, nhiều quốc gia tập trung vào tiết giảm tiêu thụ và bảo đảm nguồn cung. Sri Lanka áp dụng hạn mức nhiên liệu; Philippines triển khai tuần làm việc 4 ngày trong khu vực công; Thái Lan xem xét áp trần giá và hạn chế phương tiện. Hàn Quốc và Nhật Bản đồng thời tăng cường kiểm soát giá và đẩy mạnh dự trữ.

Tại Việt Nam, với đặc thù là nước nhập khẩu ròng xăng dầu, các tác động từ biến động giá thế giới đã nhanh chóng lan tới nền kinh tế. Tuy nhiên, công tác điều hành được triển khai sớm, chủ động và đồng bộ. Qua đó, nguồn cung trong nước cơ bản được bảo đảm, không để xảy ra gián đoạn hay thiếu hụt trên diện rộng.

Bộ Công Thương đã kịp thời, liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo hệ thống phân phối xăng dầu trên cả nước, yêu cầu duy trì hoạt động bán hàng thông suốt, bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống. Đồng thời, chủ động rà soát, sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách theo hướng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, góp phần củng cố nguồn cung phục vụ sản xuất và tiêu dùng.

Công tác điều hành giá được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường thế giới, kết hợp hiệu quả giữa Quỹ Bình ổn và các công cụ thuế, phí nhằm hạn chế biến động mạnh, góp phần kiểm soát lạm phát và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Cùng với đó, các giải pháp tăng cường dự trữ, bảo đảm lưu thông hệ thống phân phối tiếp tục được triển khai đồng bộ, nâng cao khả năng ứng phó trước các biến động bất lợi từ thị trường quốc tế.

Diễn biến hiện nay cho thấy, các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên bảo đảm nguồn cung, điều hành linh hoạt giá và kiểm soát thị trường. Về dài hạn, cần tăng dự trữ chiến lược, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời tăng cường hợp tác khu vực để ứng phó với các gián đoạn tại những “điểm nghẽn” như eo biển Hormuz.