Hydro trắng: ‘Nguồn vàng sạch’ của tương lai năng lượng

Những phát hiện "chưa từng có trên thế giới"

Mới đây, ngày 26/3/2026, theo phóng viên TTXVN tại Paris cho biết một phát hiện được đánh giá là “chưa từng có trên thế giới” vừa được xác nhận tại vùng Moselle, khi hoạt động khoan sâu đã chứng minh sự hiện diện đáng kể của hydro tự nhiên trong lòng đất khu vực này.

Theo thông tin từ Công ty Française De l’Énergie (FDE), mũi khoan đạt độ sâu 3.655 m tại xã Pontpierre, tỉnh Moselle, miền Đông Bắc nước Pháp đã xác nhận "sự hiện diện quan trọng" của hydro tự nhiên. Đây hiện là giếng khoan sâu nhất thế giới phục vụ nghiên cứu loại năng lượng này. Công trình được triển khai với sự hỗ trợ của một giàn khoan cao 41 m.

Hydro tự nhiên hòa tan, còn gọi là hydro trắng hoặc hydro nguyên sinh, tồn tại tự nhiên trong các tầng nước ngầm tại lưu vực Lorraine. Trước đó, các nhà nghiên cứu đã phát hiện dấu hiệu của nguồn năng lượng này tại khu vực Folschviller vào năm 2023.

Theo đó, mỏ hydro này nằm ở vùng Lorraine của Pháp từng nổi tiếng về khai thác than đá. Trong lúc tìm kiếm khí methane tại lòng chảo giàu than đá trong khu vực, nhóm nghiên cứu đến từ Đại học Lorraine và Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp (CNRS) kiểm tra lớp gần mặt đất và phát hiện lượng hydro cao ngoài dự kiến. Họ càng thăm dò sâu hơn, nồng độ hydro càng cao. Nồng độ hydro ở mức 15% tại độ sâu 1.093 m, tăng lên 20% ở độ sâu 1.250 m. Theo tính toán của các nhà nghiên cứu, nồng độ có thể tăng lên 98% ở 3.000 m, dù họ chưa đạt đến độ sâu này. Nếu ước tính của nhóm nghiên cứu chính xác, khu vực chứa tới 46 triệu tấn hydro trắng, có thể cung cấp nhiên liệu không thải carbon giúp Liên minh châu Âu ngừng sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Trong khi đó, theo thông tin từ Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết: Đến nay, trên toàn thế giới đã ghi nhận trong văn liệu hơn 300 điểm phát hiện hydro trắng với hàm lượng đáng kể, trải dài trên hầu hết các lục địa, như châu Âu (Pháp, Nga, Đức, Ý…), châu Mỹ (Mỹ, Canada, El Salvador), châu Phi (Mali, Nam Phi, Congo), Nam và Tây Á (Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgystan, Oman), châu Á - Thái Bình Dương (Úc, New Zealand, Nhật, Trung Quốc, Philippines…).

Ngoài Mali là quốc gia đầu tiên, duy nhất khai thác hydro tự nhiên ở quy mô thương mại, với mỏ Bourakébougou được vận hành bởi Hydroma. Mỏ này đã cung cấp nguồn hydro tinh khiết 98% cho nhà máy điện địa phương từ năm 2012. Trước đó, Úc cũng là nơi ghi nhận một số phát hiện hydro trắng từ rất sớm. Vào những năm 1930, công tác khoan thăm dò dầu khí ở đây đã tìm thấy một lượng lớn hydro ở một số giếng khoan vùng Adelaide.

Đến năm 2021, bang Nam Úc (South Australia) đã sửa luật tài nguyên tạo khung pháp lý đầu tiên cho hydro trắng. Nhiều công ty khởi nghiệp với mục tiêu chuyên nghiên cứu, thăm dò, khai thác nguồn tài nguyên này. Hàng chục giấy phép thăm dò đã được cấp, nhiều chương trình nghiên cứu, dự án thăm dò hydro trắng đang được triển khai.

Tại Mỹ, bộ luật về các chất tự nhiên cũng cho phép thăm dò hydro trắng. Cục Địa chất Mỹ (USGS) và Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) đã triển khai nhiều hoạt động liên quan. Tháng 1/2025, USGS lần đầu tiên công bố bản đồ triển vọng hydro trắng cho toàn nước Mỹ. Tháng 9/2023, DOE đã công bố tài trợ 20 triệu USD cho các dự án nghiên cứu phát triển công nghệ kích thích quá trình sản sinh hydro trắng, quản lý mỏ và khai thác, thu hồi hydro (https://arpa-e.energy.gov/). Các giếng dầu cũ ở Kansas đã cho thấy có sự hiện diện của hydro trong các tầng địa chất, mở ra tiềm năng tái sử dụng cơ sở hạ tầng cũ để giảm chi phí khai thác.

Nga đã ghi nhận hydro tự nhiên ở Siberia nhờ các quá trình địa chất sâu. Trong khi Oman, một quốc gia ở Trung Đông, đang thu hút sự chú ý nhờ đặc điểm địa chất đặc biệt khiến nước này trở thành một điểm nóng tiềm năng để tìm kiếm và khai thác hydro trắng, cũng đang thu hút các dự án thí điểm quốc tế. Theo Rystad Energy, số lượng công ty tham gia thăm dò hydro trắng đã tăng từ 10 lên 40 trong 3 năm qua, cho thấy sự bùng nổ trong đầu tư và nghiên cứu lĩnh vực mới mẻ nhiều tiềm năng này.

Năm 2022, Pháp cũng đã đưa hydro trắng vào danh mục tài nguyên thiên nhiên trong bộ luật khai khoáng. Sau phát hiện hydro trắng ở Lorraine, hoạt động nghiên cứu, thăm dò tại đây đang được đẩy mạnh. Dự án mới REGULAR II đã lên kế hoạch giếng khoan sâu 3000 m PTH-2 của với mục đích riêng cho việc nghiên cứu, đánh giá trữ lượng hydro tại chỗ. Đây là giếng khoan đầu tiên trên thế giới nhằm mục đích thăm dò hydro trắng.

Các quốc gia như Brazil, Namibia và Iceland cũng ghi nhận tín hiệu địa chất tích cực, hứa hẹn bổ sung thêm các điểm nóng tiềm năng cho trữ lượng hydro trắng toàn cầu. 

Việt Nam liệu có cơ hội khai thác nguồn "vàng trắng"?

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng sạch nhằm đạt được mục tiêu Net Zero vào năm 2050, Hydro - đặc biệt là hydro xanh và hydro trắng đang nổi lên như một "nguồn vàng sạch" của tương lai năng lượng.

Theo nghiên cứu, hydro trắng được hình thành trong các quá trình địa chất, hóa học, vật lý và sinh học khác nhau và tích tụ thành mỏ trong vỏ Trái đất. Các nhà khoa học coi hydro trắng là hydro tự nhiên, một dạng tài nguyên, như khoáng sản, dầu khí truyền thống. Hydro trắng tự nhiên mang đến một giải pháp thay thế đầy hứa hẹn và ít tác động đến môi trường (so với hydro xanh, nhiên liệu sinh học và công nghệ thu giữ carbon) cung cấp một lộ trình dễ tiếp cận và bền vững hơn để đạt được mục tiêu trung hòa carbon. Chính từ những lợi ích này, cuộc đua thăm dò hydro tự nhiên sẽ không chỉ là cuộc chơi của các quốc gia phát triển mà còn mở ra cơ hội cho các nước đang phát triển có tiềm năng địa chất phù hợp.

Tại Việt Nam, theo nghiên cứu, đánh giá của Petrovietnam, hiện có một số nghiên cứu bước đầu về tiềm năng hydro trắng. Năm 2021, một số nghiên cứu đã đưa những nghiên cứu yếu tố địa chất nhằm luận giải khả năng tồn tại hydro trắng ở Việt Nam. Năm 2022, Viện Dầu khí Việt Nam hoàn thành báo cáo chuyên đề “Nghiên cứu tiền đề, dấu hiệu tìm kiếm và triển vọng của khí hydro trắng tại Việt Nam”. Báo cáo tổng hợp thông tin địa chất, địa vật lý, thạch học, địa hóa, bước đầu đánh giá tiềm năng hydro trắng ở Việt Nam. Các nghiên cứu nói trên cho thấy Việt Nam có nhiều tiền đề, dấu hiệu đáng chú ý về sự tồn tại của hydro trắng.

Đặc biệt, năm 2009 Công ty Arrow khi khoan thăm dò khí than tại miền võng Hà Nội (MVHN) đã phát hiện khí hydro đi kèm khí than với hàm lượng trung bình trên 10%, cao nhất đến 15,5% trong 5 trên tổng số 8 giếng khoan.

Thềm lục địa và vùng biển Việt Nam cũng có tiềm năng hydro trắng. Khi phân tích khí mũ của các mẫu vụn khoan tại giếng 12W-HA-1X (cấu tạo Hải Âu, lô 12W, bể Nam Côn Sơn), đã phát hiện 3 “vỉa” hydro có hàm lượng H2 lần lượt là 23% trong khoảng độ sâu từ 3760 - 3770 m; hàm lượng H2 từ 16,9 - 25,9% trong khoảng độ sâu 3985 - 4015 m và hàm lượng H2 từ 24 - 67,7% trong khoảng độ sâu 4030 - 4060 m.

Tổng hợp các tiền đề, dấu hiệu nêu trên và đặc biệt là hai phát hiện hydro trắng ở MVHN và lô 12W bể Nam Côn Sơn cho thấy Việt Nam có tiềm năng cả trên đất liền và ngoài khơi.

Thế giới đang mở cửa bằng việc ban hành hàng loạt các chính sách để hiện thực hóa khát vọng khai thác nguồn ‘vàng trắng’ cho tương lai bền vững. Khi nhiều quốc gia chủ động luật hóa, mở cửa và thúc đẩy đầu tư vào hydro trắng, cuộc đua năng lượng sạch đang bước sang giai đoạn tăng tốc.

Đây cũng là cơ hội cho Việt Nam khi có nhiều tiền đề địa chất thuận lợi cho sự tồn tại của hydro trắng và thực tế đã có 2 phát hiện hydro trắng tại một số giếng khoan thăm dò khí than, dầu khí trên đất liền và ngoài khơi.  Vì vậy, các chuyên gia cho rằng, nên chăng đã đến lúc cần một bước đi rõ ràng hơn: đưa hydro trắng vào khung pháp lý như một dạng tài nguyên mới, để mở lối cho nghiên cứu, thăm dò và khai thác. Không chỉ dừng ở định danh, hệ thống chính sách cần tạo hành lang đủ rộng để doanh nghiệp dám đầu tư, các hoạt động điều tra cơ bản được lồng ghép thêm chỉ tiêu về hydro và dữ liệu tài nguyên được tích lũy một cách có hệ thống, lâu dài.

Thềm lục địa và vùng biển Việt Nam cũng có tiềm năng hydro trắng. Khi phân tích khí mũ của các mẫu vụn khoan tại giếng 12W-HA-1X (cấu tạo Hải Âu, lô 12W, bể Nam Côn Sơn), đã phát hiện 3 “vỉa” hydro có hàm lượng H2 lần lượt là 23% trong khoảng độ sâu từ 3760 - 3770 m; hàm lượng H2 từ 16,9 - 25,9% trong khoảng độ sâu 3985 - 4015 m và hàm lượng H2 từ 24 - 67,7% trong khoảng độ sâu 4030 - 4060 m.